Tràng hạt 108 hạt là chuỗi hạt dùng để đếm số câu niệm Phật hoặc trì chú: mỗi câu niệm lần qua một hạt, hết một vòng là đủ 108 câu. Con số 108 thường được giải thích là tượng trưng cho 108 phiền não. Lần chuỗi đúng cách rất đơn giản: cầm chuỗi bằng một tay, dùng ngón cái kéo từng hạt về phía mình theo mỗi câu niệm, đến hạt lớn (hạt mẫu) thì quay chiều lại, không bước qua.
Tràng hạt dùng để làm gì
Tràng hạt, còn gọi là chuỗi hạt, xâu chuỗi, chữ Hán là niệm châu hay sổ châu (hạt để đếm). Công dụng gốc của nó rất thực tế: giúp người tu đếm số lần niệm mà không phải nhẩm số trong đầu. Khi đầu óc không phải lo đếm, tâm dễ dồn vào câu niệm hơn.
Ngoài việc đếm, tràng hạt còn có mấy vai trò khác:
- Giữ tâm ở hiện tại. Cảm giác hạt chạm vào ngón tay là một điểm tựa, kéo sự chú ý về lại mỗi khi tâm đi lạc.
- Nhắc nhở. Đeo chuỗi ở tay hay để chuỗi trên bàn làm việc giống như một lời nhắc giữ chánh niệm, giữ lời nói, hành vi.
- Dấu hiệu của người tu học. Trong chùa, chuỗi là vật dụng quen thuộc của tăng ni và Phật tử, không phải đồ trang sức.
Nhiều truyền thống Phật giáo dùng tràng hạt: Bắc tông ở Việt Nam, Trung Hoa, Nhật Bản, Hàn Quốc; Phật giáo Tây Tạng; một số nơi theo Nam tông cũng dùng. Các tôn giáo khác như Ấn Độ giáo, Công giáo (chuỗi Mân Côi), Hồi giáo cũng có chuỗi hạt cầu nguyện, cho thấy nhu cầu "đếm bằng tay để tâm được yên" là chung của con người.
Vì sao 108 hạt, và các loại chuỗi khác
Như với 108 tiếng chuông, con số 108 thường được giải thích là tượng trưng cho 108 phiền não: sáu căn gặp sáu trần thành 36, nhân với ba thời quá khứ, hiện tại, vị lai. Lần trọn một chuỗi 108 hạt vì vậy được hiểu như một vòng đối diện và buông bớt những phiền não đó.
Ngoài chuỗi 108 hạt còn có nhiều cỡ khác, phần lớn là ước số của 108:
| Số hạt | Dùng khi nào | Đặc điểm |
|---|---|---|
| 108 hạt | Niệm Phật, trì chú tại chùa hoặc tại gia | Chuỗi tiêu chuẩn, dài, thường đeo cổ hoặc quấn vài vòng ở tay |
| 54 hạt | Niệm Phật hằng ngày | Lần hai vòng là đủ 108 |
| 27 hạt | Mang theo người | Lần bốn vòng là đủ 108 |
| 18 hạt | Chuỗi đeo tay phổ biến | Thường được nói gắn với mười tám vị La Hán, hoặc mười tám giới (sáu căn, sáu trần, sáu thức) |
Cũng có chuỗi 21 hạt, 14 hạt hay những con số khác tuỳ truyền thống. Không có quy định cứng: chuỗi nào giúp mình niệm đều đặn thì chuỗi đó hợp.
Các phần của một tràng hạt
Một tràng hạt 108 hạt thông thường gồm:
- Hạt chuỗi: 108 hạt nhỏ đều nhau, mỗi hạt một câu niệm.
- Hạt mẫu (còn gọi là hạt mẹ, mẫu châu, có nơi gọi hạt Di Đà): hạt lớn hơn, nằm ở chỗ hai đầu dây nối lại. Đây là điểm bắt đầu và kết thúc một vòng.
- Hạt cách: một số chuỗi có vài hạt khác màu hoặc khác cỡ chen ở khoảng hạt thứ 7, 21, 54 tuỳ kiểu, để biết đã niệm được bao nhiêu mà không cần đếm.
- Tua: chùm tua vải hoặc tua chỉ buộc dưới hạt mẫu, có tính trang trí.
Các chi tiết này khác nhau theo truyền thống. Chuỗi kiểu Tây Tạng, Nhật Bản có thêm những hạt đếm phụ treo ngoài vòng. Người mới không cần chuỗi phức tạp; một chuỗi đơn giản có hạt mẫu rõ ràng là đủ.
Cách lần chuỗi khi niệm Phật
Có nhiều cách cầm chuỗi khác nhau giữa các truyền thống. Dưới đây là cách phổ biến ở các chùa Bắc tông Việt Nam, đủ để người mới bắt đầu:
- Cầm chuỗi. Vắt chuỗi qua ngón giữa hoặc ngón trỏ của một tay (thường là tay trái hoặc tay phải tuỳ thói quen), để hạt mẫu ở phía dưới, sát lòng bàn tay.
- Bắt đầu từ hạt sát hạt mẫu. Dùng ngón cái kéo hạt đầu tiên về phía mình, đồng thời niệm một câu, ví dụ "Nam mô A Di Đà Phật".
- Mỗi câu một hạt. Câu niệm dứt thì kéo hạt kế tiếp. Không vội, để câu niệm và động tác ngón tay đi cùng nhau.
- Đến hạt mẫu thì quay lại. Khi lần hết vòng, chạm tới hạt mẫu ở đầu bên kia, xoay chuỗi lại và lần tiếp theo chiều ngược, không bước qua hạt mẫu. Nhiều thầy dạy như vậy với ý nghĩa tôn kính, vì hạt mẫu tượng trưng cho Phật hoặc cho thầy.
- Ghi nhớ số vòng. Muốn niệm nhiều vòng, có thể dùng thêm hạt đếm phụ hoặc đơn giản là nhớ trong đầu.
Câu niệm có thể là danh hiệu Phật A Di Đà, Bồ Tát Quán Thế Âm, hoặc một câu chú ngắn. Tụng to, tụng nhỏ hay niệm thầm đều được. Điều quan trọng là tâm ở với câu niệm. Lần chuỗi thật nhanh để đạt nhiều vòng mà tâm nghĩ chuyện khác thì chuỗi chỉ còn là động tác của ngón tay.
Chọn tràng hạt: chất liệu và những lời quảng cáo nên dè chừng
Tràng hạt được làm từ rất nhiều chất liệu: hạt bồ đề, hạt sen, gỗ hương, gỗ trắc, gỗ thơm, đá, xương, thuỷ tinh, nhựa. Mỗi loại có cảm giác cầm khác nhau.
- Hạt bồ đề, hạt sen: nhẹ, ấm tay, gắn với hình ảnh quen thuộc trong Phật giáo.
- Gỗ: cầm lâu lên nước bóng tự nhiên, nhẹ, phổ biến nhất.
- Đá: nặng hơn, mát tay, dễ vỡ nếu rơi.
Khi chọn, chỉ cần để ý vài điều thực tế: cỡ hạt vừa với ngón tay, dây chắc, các hạt đều, không có cạnh sắc. Chuỗi để niệm nhiều thì nên chọn hạt không quá nhỏ để ngón cái dễ cảm nhận.
Thị trường tràng hạt hiện có nhiều lời quảng cáo về "trầm hương thượng hạng", "đá hợp mệnh", "chuỗi mang lại may mắn, tài lộc". Theo lời Phật dạy, giá trị của tràng hạt nằm ở việc người cầm nó niệm và sống thế nào, không nằm ở giá tiền hay chất liệu. Không cần mua đắt; chuỗi hạt gỗ bình thường mua gần chùa vẫn dùng tốt suốt nhiều năm. Nếu đã biết rằng mình thích chuỗi đẹp vì thẩm mỹ thì cứ chọn theo ý, chỉ đừng tin rằng chuỗi đắt sẽ làm việc tu dễ hơn.
Đeo và giữ gìn tràng hạt
Đeo tràng hạt có được không
Đeo chuỗi ở cổ tay hay ở cổ là chuyện bình thường, nhiều Phật tử làm vậy để luôn có chuỗi bên mình. Một số điều nhiều chùa khuyên để giữ sự trang trọng:
- Tháo chuỗi ra khi tắm, khi vào nhà vệ sinh, khi làm việc nặng hoặc nấu ăn, để chuỗi không bẩn và không hỏng.
- Khi không đeo, để chuỗi ở nơi sạch sẽ, cao ráo, có thể là trên bàn Phật, trong túi vải hoặc hộp nhỏ.
- Không dùng chuỗi để quay nghịch, quất vào đồ vật hay cho trẻ nhỏ chơi.
Vệ sinh chuỗi
Chuỗi gỗ và hạt tự nhiên kỵ nước. Mồ hôi, nước hoa, kem dưỡng tay để lâu sẽ làm hạt xỉn, dây mau mục. Lau chuỗi bằng khăn mềm khô sau khi dùng, thỉnh thoảng phơi chỗ thoáng mát, tránh nắng gắt. Dây chuỗi dùng lâu sẽ giãn và mòn; khi thấy dây sờn, nên thay dây mới trước khi đứt để không rơi vãi hạt.
Nếu chuỗi bị đứt, nhặt đủ hạt, xâu lại. Không cần lo lắng đó là điềm gở; dây mòn thì đứt, chỉ thế thôi.
Góc nhìn hôm nay: một vòng chuỗi mỗi tối
Lần chuỗi là cách thực tập đơn giản nhất cho người bận rộn: không cần ngồi kiết già, không cần thuộc kinh dài, chỉ cần một chuỗi hạt và vài phút. Một vòng 108 câu "Nam mô A Di Đà Phật" niệm thong thả mất khoảng mười phút, tuỳ tốc độ.
Gợi ý một cách bắt đầu từ tối nay:
- Chọn một giờ cố định, ví dụ sau khi tắm rửa xong, trước khi lên giường.
- Ngồi thẳng ở ghế hoặc trên giường, tắt thông báo điện thoại.
- Lần một vòng chuỗi, niệm thầm hoặc niệm nhỏ. Lúc nào nhận ra tâm đã đi đâu, nhẹ nhàng quay lại câu niệm và hạt đang cầm.
- Xong một vòng, để chuỗi vào chỗ cố định.
Chưa có chuỗi? Mười ngón tay cũng là một cách đếm. Điều cần không phải là cái chuỗi, mà là thói quen quay về với một câu niệm mỗi ngày.
Câu hỏi thường gặp
Tràng hạt 108 hạt có ý nghĩa gì?
Tràng hạt 108 hạt dùng để đếm câu niệm Phật hoặc trì chú, mỗi câu một hạt. Con số 108 thường được giải thích là tượng trưng cho 108 phiền não của con người. Lần trọn một vòng chuỗi được hiểu như một lần đối diện và buông bớt những phiền não ấy.
Lần tràng hạt như thế nào cho đúng?
Cầm chuỗi trên một tay, dùng ngón cái kéo từng hạt về phía mình theo mỗi câu niệm. Bắt đầu từ hạt sát hạt mẫu, đến hạt mẫu ở đầu kia thì quay chiều lại, không bước qua. Cách cầm cụ thể mỗi truyền thống một khác.
Hạt to trên tràng hạt gọi là gì?
Hạt to nằm ở chỗ nối hai đầu dây gọi là hạt mẫu, hạt mẹ hay mẫu châu, có nơi gọi hạt Di Đà. Đây là điểm bắt đầu và kết thúc một vòng niệm. Nhiều thầy dạy không lần qua hạt mẫu mà quay lại, với ý nghĩa tôn kính.
Đeo tràng hạt ở tay có sao không?
Đeo tràng hạt ở tay hay ở cổ là việc bình thường, giúp luôn có chuỗi bên mình và nhắc giữ chánh niệm. Nên tháo ra khi tắm, vào nhà vệ sinh hoặc làm việc nặng. Khi không đeo, để chuỗi ở nơi sạch sẽ.
Tràng hạt đắt tiền có tốt hơn không?
Không. Giá trị của tràng hạt nằm ở việc người cầm nó niệm và sống thế nào, không nằm ở chất liệu hay giá tiền. Một chuỗi hạt gỗ bình thường vẫn dùng tốt nhiều năm. Nên dè chừng những lời quảng cáo chuỗi mang lại may mắn, tài lộc.
Tràng hạt 18 hạt khác gì 108 hạt?
Chuỗi 18 hạt ngắn, thường đeo tay, gọn để mang theo người; thường được nói gắn với mười tám vị La Hán hoặc mười tám giới. Chuỗi 108 hạt dài, dùng niệm đủ 108 câu một vòng. Dùng chuỗi nào cũng được, miễn giúp mình niệm đều đặn.
