Người trẻ đi chùa ngày càng dễ thấy ở Việt Nam và nhiều nước châu Á: khoá tu mùa hè đông học sinh, sinh viên; chương trình ở lại chùa của Hàn Quốc, Nhật Bản đón cả người trong nước lẫn khách nước ngoài; báo chí Trung Quốc vài năm gần đây cũng nhắc chuyện người trẻ rủ nhau lên chùa. Lý do thường được nêu là áp lực học hành, công việc và nhu cầu tìm một chỗ yên. Có người đến vì tu học, có người đến vì tò mò hay chụp ảnh; hiểu chùa là gì thì chuyến đi sẽ có ích hơn, dù đến vì lý do nào.
Ở Việt Nam: từ khoá tu mùa hè đến tu một ngày
Hình thức gần gũi nhất với người trẻ Việt là khoá tu mùa hè. Nhiều chùa tổ chức vào dịp nghỉ hè, kéo dài vài ngày đến một tuần, dành cho thiếu niên, học sinh, sinh viên. Người tham gia sống theo nếp chùa: dậy sớm, tụng kinh, ngồi thiền, nghe giảng, làm công quả, ăn cơm chay trong im lặng. Nhiều phụ huynh gửi con đến với mong muốn con bớt phụ thuộc điện thoại, biết tự lo việc của mình.
Bên cạnh đó là các khoá tu một ngày hay khoá tu cuối tuần, thường gọi là "một ngày an lạc", tổ chức hằng tháng ở nhiều chùa, hợp với người đi làm. Còn có tổ chức Gia đình Phật tử, nơi thanh thiếu niên sinh hoạt định kỳ ở chùa theo đơn vị, học giáo lý, ca hát, cắm trại. Đây là hình thức sinh hoạt đã có từ lâu và vẫn duy trì ở nhiều địa phương.
Gần đây, mạng xã hội góp thêm một lối: những đoạn video về một buổi sáng ở chùa, một bữa cơm chay, một góc sân có hoa, khiến không ít người trẻ lần đầu muốn đến chùa. Có người chỉ đến một lần để chụp ảnh. Có người từ đó tìm đến khoá tu.
Ở các nước châu Á: mỗi nơi một truyền thống
| Nơi | Hình thức | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Hàn Quốc | Chương trình ở lại chùa (Templestay) | Do tông phái Phật giáo lớn của Hàn Quốc khởi xướng từ khoảng năm 2002, khách ở lại chùa một hai ngày, theo nếp sinh hoạt của tăng ni |
| Nhật Bản | Lưu trú tại chùa (shukubō) | Có từ lâu ở các vùng núi như Kōyasan, khách ngủ trong chùa, ăn chay kiểu nhà chùa, có thể dự buổi tụng sáng |
| Thái Lan, Myanmar, Lào, Campuchia | Xuất gia ngắn hạn | Truyền thống Nam tông: nam thanh niên vào chùa tu một thời gian ngắn, coi như một nghi lễ trưởng thành và báo hiếu cha mẹ |
| Trung Quốc | Đi chùa cầu an, tham quan | Báo chí vài năm gần đây đưa tin số người trẻ đến chùa tăng, gắn với áp lực học tập, việc làm |
| Việt Nam | Khoá tu mùa hè, tu một ngày, Gia đình Phật tử | Kết hợp tu học với sinh hoạt tập thể, nhiều khoá do các chùa tự tổ chức |
Truyền thống xuất gia ngắn hạn của Nam tông cũng có ở Việt Nam, trong cộng đồng người Khmer Nam Bộ. Nhiều thanh niên Khmer vào chùa tu một thời gian, học chữ, học kinh, rồi hoàn tục. Chùa Khmer vì vậy từ lâu đã là trường học của cả cộng đồng.
Những con số cụ thể về lượng người trẻ đến chùa ở từng nước thay đổi theo năm và theo nguồn, nên bài này không nêu. Muốn tìm hiểu, nên xem thông tin chính thức của các tổ chức Phật giáo hoặc báo chí có ghi rõ nguồn số liệu.
Vì sao người trẻ tìm đến chùa
Lý do thì mỗi người một khác. Có vài lý do hay được chính người trẻ kể lại:
- Muốn có chỗ yên. Áp lực thi cử, công việc, mạng xã hội khiến nhiều người muốn một nơi không ai đòi hỏi gì ở mình.
- Muốn bớt dùng điện thoại. Nhiều khoá tu thu điện thoại hoặc khuyên không dùng, người tham gia coi đó là cơ hội để "nghỉ" màn hình.
- Muốn hiểu đạo Phật. Lớn lên thấy ông bà, cha mẹ đi chùa nhưng chưa từng hỏi vì sao. Đến tuổi tự đặt câu hỏi, muốn tìm hiểu cho đúng.
- Muốn có cộng đồng. Khoá tu, Gia đình Phật tử là nơi gặp bạn bè có chung mối quan tâm, sinh hoạt lành mạnh.
- Muốn xem cảnh đẹp, chụp ảnh. Đây là lý do thật, không cần giấu. Nhiều người bắt đầu từ đó rồi ở lại vì điều khác.
Những điều nên tránh khi theo "xu hướng"
Khi việc đi chùa thành xu hướng trên mạng, có vài lệch lạc dễ gặp:
Biến chùa thành phông nền
Chụp ảnh ở chùa không có gì sai, nhưng có những cách làm phiền người khác: tạo dáng trong chánh điện, trèo lên bệ tượng, mặc trang phục hở hang, quay video trong khi đang có khoá lễ. Nhiều chùa đã phải đặt quy định riêng về chụp ảnh. Hỏi trước, chụp ở sân, tránh giờ lễ là cách làm đúng mực.
Đi chùa để cầu xin "linh nghiệm"
Một số video lan truyền giới thiệu chùa này "cầu thi đỗ", chùa kia "cầu duyên rất linh". Lời Phật dạy đặt trọng tâm ở nhân quả và ở việc làm của mình: muốn thi đỗ thì học, muốn có bạn đời tốt thì sống tử tế. Đến chùa để lòng bình tĩnh trước kỳ thi là việc tốt; tin rằng chỉ cần thắp hương là đỗ thì dễ thất vọng.
Mua dịch vụ tâm linh quanh chùa
Quanh một số chùa đông khách có người bán vật phẩm, nhận "dâng sao giải hạn", xem bói. Đó không phải là hoạt động của nhà chùa. Nhiều chùa đã khuyến khích giảm đốt vàng mã, không nhận dịch vụ mê tín. Người trẻ đến chùa nên biết phân biệt.
Lần đầu đến chùa: chuẩn bị gì
- Trang phục kín đáo, áo có tay, quần hoặc váy dài qua gối, màu nhã. Mang dép dễ tháo để vào chánh điện.
- Vào chánh điện, đứng chắp tay, vái hoặc lạy ba lạy. Không biết làm thì đứng chắp tay nghiêng đầu là đủ.
- Không cần mang lễ vật. Nếu muốn, một bó hoa hay ít trái cây là đủ.
- Ngồi lại ở hiên hay sân vài phút trước khi về. Đây là phần mà nhiều người vội bỏ qua.
- Hỏi lịch khoá tu nếu thấy muốn quay lại: hỏi văn phòng chùa hoặc xem thông báo trên trang chính thức của chùa.
Chọn khoá tu cho người trẻ
- Chọn chùa có tổ chức khoá tu đều đặn, có lịch và nội quy công khai.
- Xem khoá tu dành cho độ tuổi nào. Khoá cho thiếu niên khác khoá cho người đi làm.
- Hỏi rõ về chỗ ở, ăn uống, người phụ trách, cách liên lạc khẩn cấp với gia đình, nhất là khi gửi con nhỏ.
- Chi phí, nếu có, hỏi trực tiếp văn phòng chùa; nhiều khoá tu không thu phí hoặc chỉ nhận đóng góp tuỳ tâm.
- Người có bệnh mạn tính, dị ứng thức ăn nên báo trước với ban tổ chức.
Góc nhìn hôm nay
Người trẻ đến chùa vì nhiều lý do, và không lý do nào là "sai" để bắt đầu. Điều chùa có thể cho họ, ngoài cảnh đẹp, là một nhịp sống khác: dậy sớm, làm việc bằng tay, ăn chậm, nói ít, biết ơn. Đó cũng là điều mà người lớn tuổi đã tìm thấy ở chùa từ bao đời nay. Hai thế hệ gặp nhau ở cùng một hiên chùa là cảnh đẹp hơn mọi bức ảnh.
Việc làm được ngay: rủ một người bạn hoặc một người trong nhà, chọn ngôi chùa gần nhất, đến vào sáng thứ Bảy hoặc Chủ nhật tới. Không chụp ảnh trong mười phút đầu tiên. Chỉ đi một vòng sân, lễ Phật, ngồi yên. Sau đó, nếu muốn, mới lấy máy ra.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người trẻ ngày càng đi chùa nhiều?
Lý do thường được nêu là áp lực học tập, công việc, mạng xã hội và nhu cầu tìm một chỗ yên. Nhiều người cũng muốn bớt dùng điện thoại, muốn hiểu đạo Phật hoặc muốn có cộng đồng sinh hoạt lành mạnh. Mạng xã hội cũng khiến nhiều người biết đến chùa hơn.
Khoá tu mùa hè là gì?
Đó là khoá tu ngắn ngày do các chùa tổ chức vào dịp nghỉ hè cho thiếu niên, học sinh, sinh viên. Người tham gia sống theo nếp chùa: dậy sớm, tụng kinh, ngồi thiền, nghe giảng, làm công quả. Lịch và điều kiện tham gia nên hỏi trực tiếp chùa tổ chức.
Templestay ở Hàn Quốc là gì?
Templestay là chương trình cho khách ở lại chùa một hai ngày để sống theo nếp sinh hoạt của tăng ni, do Phật giáo Hàn Quốc khởi xướng từ khoảng năm 2002. Khách tham gia các hoạt động như tụng kinh sáng, thiền, lạy, ăn chay. Chương trình đón cả người Hàn lẫn khách nước ngoài.
Đi chùa chụp ảnh có sao không?
Chụp ảnh ở chùa không sai, nhưng cần đúng mực: trang phục kín đáo, không tạo dáng trong chánh điện, không trèo lên bệ tượng, không quay phim khi có khoá lễ. Một số chùa có quy định riêng, nên hỏi trước. Sân chùa thường là nơi phù hợp để chụp.
Xuất gia ngắn hạn là gì?
Đây là truyền thống của Phật giáo Nam tông ở Thái Lan, Myanmar, Lào, Campuchia và cộng đồng Khmer Nam Bộ. Nam thanh niên vào chùa tu một thời gian ngắn để học kinh, rèn tính, báo hiếu cha mẹ, rồi hoàn tục. Thời gian tu tuỳ người và tuỳ truyền thống từng nơi.
