Thỉnh chuông tại gia là dùng một chiếc chuông gia trì nhỏ đặt trên gối để mở đầu, ngắt đoạn và kết thúc thời tụng kinh, ngồi thiền ở nhà, hoặc đơn giản là để dừng lại lắng nghe. Cách thỉnh cơ bản: đặt dùi chạm nhẹ vào miệng chuông cho chuông "thức" (báo trước), thở một hơi, rồi gõ dứt khoát vào vành ngoài miệng chuông, để tiếng ngân tự tắt. Chuông nhỏ, tiếng vừa, thỉnh ít mà đều là đủ cho một căn phòng.
Vì sao nên có một chiếc chuông nhỏ ở nhà
Ở chùa, tiếng chuông đánh dấu mọi khoảnh khắc chuyển tiếp: bắt đầu, lạy, đổi phần, kết thúc. Ở nhà không có ai giữ chuông cho mình, nên chiếc chuông nhỏ đóng vai người nhắc. Một tiếng chuông trước khi tụng giúp tách khoảng thời gian tu tập ra khỏi những việc vừa làm. Một tiếng chuông kết thúc giúp mình không đứng bật dậy chạy đi ngay.
Ngoài thời tụng, chiếc chuông còn dùng được cho một thực tập rất đơn giản: thỉnh một tiếng, ngồi yên nghe cho đến khi tiếng ngân tắt hẳn. Nhiều trung tâm tu học dạy người mới bắt đầu bằng chính việc nghe chuông này, vì nó không cần thuộc kinh, không cần ngồi lâu.
Chọn chuông, dùi và gối
Chiếc chuông
Chuông dùng tại gia thường là chuông gia trì bằng đồng, cỡ nhỏ, đường kính chừng một bàn tay đến hai bàn tay. Chuông càng lớn tiếng càng trầm, ngân càng lâu, nhưng cũng càng vang. Phòng nhỏ, nhà phố liền kề, chung cư thì chọn chuông nhỏ.
Khi chọn chuông, nên thỉnh thử tận tay:
- Tiếng tròn, ngân đều, tắt từ từ, không rè, không chát.
- Không có vết nứt, vết rỗ lớn trên thân; chuông nứt sẽ cho tiếng rè.
- Thỉnh vài lần ở vài điểm quanh vành, tiếng gần giống nhau là chuông đều.
Không cần mua chuông đắt, không cần chuông "khai quang" hay chuông có lời quảng cáo về năng lượng. Một chiếc chuông đồng bình thường có tiếng dễ chịu là đủ.
Dùi chuông
Dùi thường là que gỗ tròn, dài cỡ một gang tay hoặc hơn. Có loại dùi bọc vải hoặc bọc da ở đầu cho tiếng ấm, mềm hơn; dùi gỗ trần cho tiếng sáng, rõ hơn. Chuông nhỏ dùng dùi nhỏ, nhẹ.
Gối chuông
Chuông phải đặt trên gối vải tròn, không đặt thẳng xuống mặt bàn cứng. Gối giúp chuông đứng vững, tiếng ngân không bị mặt bàn chặn lại và chuông không bị nứt khi thỉnh. Gối thường bán kèm chuông; nếu không, một chiếc đệm vải nhỏ nhồi bông chắc cũng được.
Cách thỉnh chuông từng bước
- Ngồi ngay ngắn. Chuông đặt trước mặt hoặc bên phải, vừa tầm tay. Lưng thẳng, vai thả lỏng.
- Nâng chuông nếu là chuông nhỏ. Với chuông nhỏ, có thể đặt chuông trên lòng bàn tay trái, các ngón tay xoè ra, không nắm vào thân chuông để tiếng ngân không bị chặn. Chuông lớn hơn thì để yên trên gối.
- Thức chuông. Đặt đầu dùi chạm nhẹ vào vành miệng chuông và giữ yên ở đó, không để chuông kêu to. Một số truyền thống gọi đây là "thức chuông" hay "tiếng chuông báo": báo cho mình và người xung quanh rằng sắp có tiếng chuông.
- Thở. Nhấc dùi ra, thở vào một hơi, thở ra một hơi. Không vội.
- Thỉnh. Gõ dứt khoát, vừa lực, vào vành ngoài gần miệng chuông. Cổ tay thả lỏng, để dùi chạm rồi nảy ra ngay, không ghì dùi lên chuông.
- Nghe cho đến khi tắt. Để tiếng ngân tự tan. Trong lúc đó thở chậm, theo dõi tiếng chuông. Chỉ khi tiếng chuông tắt hẳn mới làm việc tiếp theo hoặc thỉnh tiếng sau.
Cách thỉnh có khác nhau giữa các chùa và các truyền thống. Một số nơi không có bước thức chuông, một số nơi gõ vào phía trong miệng chuông. Nếu theo một đạo tràng nào, hãy theo cách của đạo tràng đó.
Thỉnh mấy tiếng, lúc nào
Tại gia không có quy định chặt chẽ như trong chùa. Một khung đơn giản cho người tự tụng hoặc ngồi thiền ở nhà:
| Lúc | Số tiếng gợi ý | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Bắt đầu thời tụng hoặc ngồi thiền | Ba tiếng, cách nhau đủ để tiếng trước tắt | Chuyển từ việc đời thường sang thời tu tập |
| Trước mỗi lạy | Một tiếng | Nhắc mình lạy chậm, lạy có ý thức |
| Chuyển đoạn (từ kinh sang niệm Phật, sang hồi hướng) | Một tiếng | Đánh dấu chỗ chuyển |
| Kết thúc | Ba tiếng | Khép lại thời tu, trước khi đứng dậy |
Nếu đã có nghi bản tụng kinh in sẵn, trong đó thường có ký hiệu chỗ thỉnh chuông; cứ theo ký hiệu đó. Nếu không có, khung trên là đủ để bắt đầu.
Thực tập lắng nghe tiếng chuông
Nghe chuông là cách thực tập chánh niệm rất hợp với người bận rộn, vì nó ngắn và có điểm bắt đầu, kết thúc rõ ràng. Một bài thực tập năm phút:
- Ngồi thoải mái, chuông trước mặt. Thở bình thường vài hơi.
- Thỉnh một tiếng. Theo dõi tiếng chuông từ lúc vang to nhất cho đến lúc nhỏ dần, nhỏ dần. Cố nghe đến điểm mà mình không còn chắc là còn tiếng hay không.
- Khi tiếng chuông tắt, thở thêm ba hơi trong im lặng.
- Thỉnh tiếng thứ hai, lặp lại. Làm khoảng năm đến bảy lần.
Trong lúc nghe, tâm sẽ đi lạc: nghĩ tới việc ngày mai, tới một câu nói của ai đó. Không sao cả. Nhận ra là mình đã đi lạc, rồi quay về với tiếng chuông hoặc hơi thở. Chính lần quay về đó mới là phần thực tập.
Nhiều nghiên cứu cho thấy các bài tập chánh niệm có thể giúp giảm căng thẳng ở mức độ nhất định. Tuy vậy nghe chuông, ngồi thiền không thay được việc chữa bệnh. Nếu mất ngủ kéo dài, lo âu hay buồn bã nặng, nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Chuông xoay, chuông điện thoại và những thứ thay thế
Ngoài chuông gia trì, ngày nay có nhiều loại chuông khác được bán cho người thực tập thiền:
- Chuông xoay (thường gọi là chuông xoay Tây Tạng, chuông Himalaya): thỉnh được và cũng có thể dùng dùi xoay quanh miệng cho chuông "hát". Dùng như chuông gia trì được, nhưng nên dè chừng những lời quảng cáo về chữa bệnh, cân bằng năng lượng chưa có cơ sở.
- Chuông chánh niệm trên điện thoại, máy tính: phần mềm phát tiếng chuông theo giờ định sẵn. Tiện cho người ngồi làm việc cả ngày; mỗi lần nghe chuông thì dừng tay, thở ba hơi.
- Không có chuông: một chiếc bát sứ, cái ly thuỷ tinh gõ nhẹ cũng có thể làm "chuông" tạm. Điều cần là thói quen dừng lại, không phải đồ vật.
Thỉnh chuông trong nhà, nghĩ tới người xung quanh
- Giờ giấc: sáng sớm và tối muộn nên thỉnh nhẹ, ít tiếng, hoặc dùng chuông nhỏ hơn. Ở chung cư, tường mỏng, tiếng chuông đồng vang khá xa.
- Người trong nhà: báo trước với người thân về giờ tụng, giờ ngồi thiền của mình. Người khác không cùng tín ngưỡng cũng đáng được tôn trọng sự yên tĩnh.
- Trẻ nhỏ: nhiều bé rất thích được thỉnh chuông. Có thể cho bé thỉnh một tiếng mở đầu, rồi cả nhà cùng nghe cho tới khi tắt. Dạy bé đặt chuông trên gối và cầm dùi nhẹ tay.
- Chỗ đặt: để chuông nơi cố định, sạch sẽ, không sát mép bàn để tránh rơi. Không dùng chuông để gõ đùa, gõ gọi người.
Góc nhìn hôm nay: một tiếng chuông trước bữa tối
Không cần đợi có bàn Phật hay thuộc kinh mới dùng chuông. Một thói quen làm được ngay từ tối nay: trước bữa cơm, thỉnh một tiếng chuông, cả nhà ngừng nói và nghe cho đến khi tiếng ngân tắt, rồi mới cầm đũa. Chưa có chuông thì gõ nhẹ vào một chiếc bát.
Làm đều trong một tuần, nhiều gia đình thấy bữa cơm chậm lại, ít nhìn điện thoại hơn, chuyện trò dễ chịu hơn. Đó là cách đưa tiếng chuông chùa về nhà mà không cần nghi lễ gì phức tạp.
Câu hỏi thường gặp
Thỉnh chuông tại gia như thế nào?
Đặt chuông trên gối, ngồi ngay ngắn. Chạm nhẹ dùi vào miệng chuông để báo trước, thở một hơi, rồi gõ dứt khoát vào vành ngoài miệng chuông. Để tiếng ngân tự tắt hẳn rồi mới thỉnh tiếng sau hoặc làm việc khác.
Tụng kinh ở nhà nên thỉnh mấy tiếng chuông?
Tại gia không có quy định chặt. Cách đơn giản: ba tiếng khi bắt đầu, một tiếng trước mỗi lạy và mỗi lần chuyển đoạn, ba tiếng khi kết thúc. Nếu có nghi bản tụng kinh in sẵn, cứ theo ký hiệu thỉnh chuông trong đó.
Chuông tụng kinh tại nhà nên chọn cỡ nào?
Nên chọn chuông gia trì cỡ nhỏ, đường kính chừng một đến hai bàn tay. Phòng nhỏ, chung cư càng nên dùng chuông nhỏ để không làm phiền hàng xóm. Khi mua, thỉnh thử để chọn chuông có tiếng tròn, ngân đều, không rè.
Vì sao phải đặt chuông trên gối?
Gối giúp chuông đứng vững, tiếng ngân không bị mặt bàn chặn và chuông không bị nứt khi thỉnh. Đặt chuông thẳng xuống mặt bàn cứng làm tiếng chát và dễ hỏng chuông.
Chuông xoay Tây Tạng có dùng tụng kinh được không?
Có thể dùng như một chiếc chuông thỉnh bình thường để mở đầu, kết thúc hoặc thực tập lắng nghe. Tuy vậy nên dè chừng những lời quảng cáo chuông xoay chữa bệnh, cân bằng năng lượng vì chưa có cơ sở khoa học vững.
