Thắp hương ở chùa thường chỉ cần một nén hoặc ba nén, cắm ở lư hương chung mà chùa đã đặt sẵn, thường là bát hương lớn ngoài sân. Không nên thắp nhiều, càng không nên cắm hương lên từng ban trong chính điện nếu chùa không cho phép. Nhiều chùa hiện nay còn khuyến khích mỗi người một nén, hoặc chỉ thắp ở ngoài trời, để giữ không khí trong lành và tránh cháy nổ.
Thắp hương để làm gì: ý nghĩa trong nhà Phật
Đốt hương dâng Phật là tập quán có từ rất lâu ở các nước theo Phật giáo. Kinh Pháp Cú có một ý rất hay nhắc đến hương: mùi hoa, mùi trầm chỉ bay theo chiều gió, còn "hương" của người sống có đức hạnh thì toả đi khắp mọi phía. Hình ảnh ấy được dùng nhiều trong nhà Phật để nói rằng điều thơm nhất là nết sống của con người. Nhiều chùa giải thích thêm về ngũ phần pháp thân hương, tức "năm thứ hương" của người tu: giới hương, định hương, tuệ hương, giải thoát hương, giải thoát tri kiến hương. Hiểu nôm na, mùi hương quý nhất không nằm ở que nhang mà ở việc mình giữ giới, giữ tâm yên, sáng suốt và tự do khỏi phiền não.
Nói cách khác, que hương là một vật nhắc nhở. Cầm nén hương lên là lúc gom tâm lại, nghĩ đến Phật, đến điều mình muốn sửa, mong muốn tốt lành cho người thân. Đốt bao nhiêu nén không làm lời cầu thêm "nặng ký". Hiểu điều này là bớt được rất nhiều lo lắng về chuyện "thắp mấy nén mới đúng".
Bao nhiêu nén là đủ
Trong dân gian có nhiều cách nói về số nén hương: một nén, ba nén, năm nén, bảy nén, chín nén, mỗi số gắn với một cách giải thích. Những cách giải thích này đa phần thuộc tập quán dân gian, không phải giáo lý nhà Phật, và mỗi vùng mỗi khác. Ở chùa, điều đáng theo nhất là hướng dẫn của chính ngôi chùa.
| Số nén | Cách hiểu phổ biến | Gợi ý thực tế |
|---|---|---|
| 1 nén | Nhất tâm, một lòng hướng về Phật | Đủ cho một người đi lễ; nhiều chùa khuyến khích |
| 3 nén | Thường giải thích là kính Phật, Pháp, Tăng | Phổ biến; hợp khi lễ ở lư hương chung |
| Nhiều hơn, cả bó | Không có ý nghĩa đặc biệt trong giáo lý | Nên tránh: khói nhiều, dễ cháy, lư hương quá tải |
Cả gia đình đi cùng nhau thì một người đại diện thắp ba nén cho cả nhà cũng được. Không ai bắt mỗi người phải thắp riêng.
Cắm hương ở đâu
Lư hương chung ngoài sân
Phần lớn chùa có một lư hương lớn, thường bằng đồng hoặc đá, đặt ở sân trước chính điện. Đây là nơi khách thắp hương. Ở các chùa đông khách như chùa Linh Ứng Bãi Bụt trên bán đảo Sơn Trà, lư hương đặt ngoài trời, gió biển thổi mạnh, nên giữ que hương cho chắc và cắm xong mới buông tay.
Bát hương trong chính điện
Nhiều chùa không cho khách tự cắm hương lên bàn thờ trong chính điện hay nhà Tổ. Lý do rất thực tế: chính điện có màn, có gỗ, có hoa giấy, tượng sơn son thếp vàng, rất dễ bén lửa; khói tích tụ trong không gian kín cũng làm đen tượng và hại hơi thở người tụng kinh. Nếu thấy bàn thờ không có bát hương cho khách, hoặc có bảng "xin thắp hương ở ngoài", đừng cố cắm lên.
Không cắm vào những chỗ này
- Tay tượng, kẽ tượng, khe hở trên tượng đá.
- Gốc cây cổ thụ trong sân chùa.
- Bình hoa, đĩa quả trên bàn thờ.
- Bất kỳ lư hương nào đã đầy chật, chân hương chồng chất.
Cách thắp và cắm hương cho gọn, an toàn
- Châm lửa ở chỗ dành riêng. Nhiều chùa có cây nến lớn hoặc đèn dầu cạnh lư hương để khách mồi lửa. Không bật bật lửa ngay trong chính điện.
- Để hương bén đều rồi dập lửa bằng cách phẩy nhẹ. Theo tập quán ở nhiều nơi, người ta không thổi tắt lửa trên que hương bằng miệng mà phẩy tay hoặc lắc nhẹ. Cách này cũng an toàn hơn vì tàn không bay vào mặt.
- Chắp tay cầm hương ngang trán, đứng yên vài hơi thở, niệm danh hiệu Phật hoặc khấn thầm ngắn gọn.
- Cắm thẳng, cắm chắc, dùng một tay giữ tay áo. Áo tràng, khăn choàng tay rộng rất dễ bén lửa.
- Vái ba vái rồi lùi lại nhường chỗ.
Với trẻ nhỏ, người lớn nên tự thắp và cắm, cho trẻ đứng cạnh chắp tay. Que hương đang cháy ngang tầm mắt trẻ là chuyện nguy hiểm thật, không phải chuyện kiêng kỵ.
Vì sao nhiều chùa khuyến khích thắp ít hoặc không thắp
Ở nhiều chùa lớn, ngày rằm, mùng Một hay dịp Tết, lư hương nghi ngút khói đến mức người đứng gần cay mắt, ho sặc. Có nơi đã phải bố trí người liên tục rút bớt chân hương. Vì vậy, không ít chùa chủ động đưa ra các hướng dẫn như:
- Mỗi người chỉ thắp một nén.
- Chỉ thắp ở lư hương ngoài trời, không thắp trong điện.
- Không đốt vàng mã, không nhận đồ mã gửi lại chùa.
- Thay việc thắp hương bằng chắp tay lễ, niệm Phật, hoặc dâng một bông hoa.
Những hướng dẫn này không làm "giảm phước" của ai. Trong tinh thần nhà Phật, điều làm nên thiện lành là tâm và việc làm. Một chùa giữ được bầu không khí sạch, an toàn cho tăng ni và người già, trẻ nhỏ đến lễ, cũng là một việc lành.
Về vàng mã, nói cho công bằng: đây là tập tục dân gian lâu đời của người Việt, gắn với lòng nhớ người đã khuất. Nhưng đốt vàng mã không phải nghi thức của Phật giáo, và nhiều chùa đã khuyến khích bỏ hoặc giảm. Ở chùa, cứ theo quy định của chùa.
Chọn hương: nên mang theo hay mua ở chùa
Có thể mang hương từ nhà hoặc mua ở quầy của chùa. Vài điểm nên lưu ý khi chọn:
- Chọn hương ít khói, mùi nhẹ. Hương quá thơm nồng thường có hương liệu tổng hợp, khói gắt.
- Không cần hương to, hương "khủng", hương trụ cao như cây nến. Ở chùa, những loại này thường chỉ gây phiền.
- Mang vừa đủ dùng, không mang cả bó lớn rồi để lại trên bàn thờ.
Nhiều chùa phát hương miễn phí hoặc đặt sẵn một hộp hương ở cửa để khách dùng. Nếu thấy vậy thì dùng đúng một, hai nén cần thiết là được.
Thắp hương ở chùa và ở nhà khác nhau thế nào
Ở nhà, bàn thờ Phật và bàn thờ gia tiên do mình tự giữ, tự lau, mình hiểu rõ chỗ đó an toàn hay không. Ở chùa, đó là không gian chung, có người trông coi, có nội quy. Cách cư xử vì thế cũng khác: ở nhà thắp mấy nén tuỳ nếp nhà, ở chùa thì theo chùa.
Một điểm chung: dù ở đâu, hương chỉ là phương tiện. Người thắp hương mà quên giữ lời nói, quên giữ việc làm thì que hương cũng chỉ là khói. Người không thắp hương mà sống tử tế, biết nhớ ơn, thì chính là đang "dâng hương" theo nghĩa sâu nhất mà nhà Phật nói tới.
Góc nhìn hôm nay: một nén là đủ, phần còn lại là ở mình
Người trẻ mới đi chùa hay lo: thắp sai số nén có bị "phạm" không, cắm lệch có sao không, hương tắt giữa chừng có phải điềm gì không. Những lo lắng này phần nhiều đến từ lời truyền miệng, không có trong lời Phật dạy. Hương tắt thì châm lại, hoặc để vậy. Cắm lệch thì thôi. Điều cần để tâm là có làm phiền người khác, có gây nguy hiểm không.
Việc làm được ngay: lần tới đi chùa, thử thắp đúng một nén. Đứng trước lư hương, cầm nén hương ngang trán, thở ra ba hơi thật chậm, rồi mới cắm. Ba hơi thở ấy chính là phần "hương" không có khói, và là phần mang về được.
Câu hỏi thường gặp
Đi chùa thắp mấy nén hương?
Thường là một hoặc ba nén. Một nén tượng trưng cho nhất tâm, ba nén thường được giải thích là kính Phật, Pháp, Tăng. Nhiều chùa hiện khuyến khích mỗi người chỉ thắp một nén để giảm khói.
Có nên thắp hương ở tất cả các ban trong chùa?
Không cần. Nhiều chùa chỉ cho thắp ở lư hương chung ngoài sân và không cho khách cắm hương trong chính điện vì lý do an toàn cháy nổ. Ở các ban bên trong, chắp tay lễ là đủ.
Hương tắt giữa chừng có sao không?
Không có ý nghĩa gì đặc biệt trong giáo lý nhà Phật. Hương tắt có thể do gió, do hương ẩm. Có thể châm lại hoặc để nguyên, không cần lo lắng.
Vì sao không nên thổi tắt lửa trên que hương?
Theo tập quán ở nhiều nơi, người ta phẩy tay hoặc lắc nhẹ để dập lửa thay vì thổi bằng miệng, coi đó là cách cung kính hơn. Về thực tế, phẩy tay cũng tránh được tàn bay vào mặt.
Chùa có cho đốt vàng mã không?
Nhiều chùa không nhận và khuyến khích không đốt vàng mã, vì đây không phải nghi thức Phật giáo mà là tập tục dân gian. Muốn biết chắc, hãy xem bảng thông báo hoặc hỏi văn phòng chùa.
