Sắm lễ đi chùa: lễ chay, hoa quả và những thứ không nên mang

Sắm lễ đi chùa chỉ cần lễ chay đơn giản: hoa tươi, trái cây, có thể thêm hương, nến, oản hoặc bánh kẹo chay. Không mang đồ mặn lên điện Phật, không cần vàng mã, không cần mâm lễ to. Thậm chí đi tay không, chỉ chắp tay lễ, cũng hoàn toàn được: chùa không bắt ai phải có lễ mới vào.

Vì sao lễ ở chùa là lễ chay

Phật giáo Bắc tông ở Việt Nam giữ truyền thống ăn chay của tăng ni, gắn với giới không sát sinh, tức không giết hại sinh vật. Mang thịt, cá, gà luộc, rượu lên bàn thờ Phật là đi ngược tinh thần đó. Lễ chay vì vậy không phải một "luật chùa" khắt khe mà là cách tôn trọng điều người tu đang giữ.

Chùa Nam tông có khác một chút: chư tăng theo truyền thống nhận thức ăn Phật tử dâng cúng vào buổi sáng, không ăn sau giờ ngọ, và thức ăn dâng không nhất thiết là chay. Tuy vậy, đồ dâng lên bàn thờ Phật thì vẫn là hoa, đèn, nước, trái cây. Nếu muốn dâng cơm cho chư tăng ở chùa Nam tông, nên hỏi trước giờ và cách dâng.

Lễ chay gồm những gì

Không cần đủ hết. Một bó hoa nhỏ hoặc một đĩa trái cây đã là lễ trọn vẹn. Nhiều người lâu năm đi chùa chỉ mang theo một bông sen.

Về chuyện chọn hoa

Hoa sen là lựa chọn quen thuộc vì sen gắn với hình ảnh mọc lên từ bùn mà không nhiễm bùn, ẩn dụ cho tâm người tu giữa đời. Hoa huệ, cúc, lan cũng phổ biến. Trong dân gian, một số nơi kiêng dâng một vài loại hoa nhất định, nhưng đó là kiêng theo vùng, không có trong giáo lý. Điều chắc chắn nên tránh là hoa giả bằng nhựa, hoa đã héo, hoa còn nguyên giấy bọc nilon to.

Về chuyện chọn quả

Mâm "ngũ quả" là tập quán đẹp ngày Tết, nhưng đi chùa ngày thường không cần đủ năm loại. Chọn quả theo mùa, quả mình thấy ngon nhất. Tránh mang quả có gai, quả dễ chảy nước làm bẩn bàn thờ, hoặc quả đã cắt sẵn.

Những thứ không nên mang lên chùa

• Đồ mặn và rượu: thịt, cá, giò chả, gà luộc, bia rượu. Ở một số chùa có điện thờ Mẫu hay thần, người ta vẫn sắm lễ mặn riêng cho ban đó theo tục, nhưng không đặt lên ban Phật.
• Vàng mã, tiền âm phủ, đồ mã: không phải nghi thức Phật giáo, nhiều chùa không nhận và không đốt.
• Tiền thật đặt lên bàn thờ, nhét tay tượng, rải dưới chân tượng: nên bỏ vào hòm công đức.
• Đồ ăn đang bóc dở, đồ có mùi mạnh: hành, tỏi, sầu riêng bóc múi. Nhiều chùa Bắc tông kiêng ngũ vị tân (năm loại rau có mùi hăng như hành, tỏi, hẹ...) trong bếp chùa, nên đồ dâng cũng tránh.
• Lễ quá to, quá nhiều: mâm cao cỗ đầy không làm lời cầu "thiêng" hơn, chỉ làm bàn thờ chật, người trong chùa vất vả dọn, đồ ăn dễ hỏng phí.

Đặt lễ thế nào cho đúng chỗ

1. Nhìn trước khi đặt. Nhiều chùa có một bàn riêng ở tiền đường hoặc gian bên để khách đặt lễ, không cho đặt trực tiếp lên ban thờ chính. Có chùa có người nhận lễ rồi đặt giúp.
2. Đặt nhẹ, gọn. Không xếp chồng đè lên lễ của người khác, không đẩy lễ của người khác ra.
3. Lễ xong, chờ một lúc rồi xin hạ lễ. Theo tập quán, sau khi lễ, người ta thường đợi một lát, có người chờ nén hương cháy gần hết, rồi mới thu lễ lại. Có thể mang lộc về chia cho người nhà, hoặc để lại cho chùa.
4. Để lại cho chùa cũng là cúng dường. Nếu muốn để lại hoa quả, có thể nói với người trong chùa. Hoa thì nhiều chùa vui lòng nhận để cắm thay, quả thì chia cho đại chúng.

Việc "hạ lễ" không nên làm vội vàng ngay sau khi vừa vái xong, cũng không giành giật. Ngày đông người, có chùa khuyên khách không đặt lễ ở ban chính, chỉ chắp tay lễ, để giữ lối đi.

Đi tay không có được không

Được, và nhiều người hiểu đạo còn khuyến khích. Trong kinh điển Phật giáo, có rất nhiều câu chuyện về người nghèo chỉ dâng được một ngọn đèn nhỏ, một nắm hoa dại mà lòng thành vẫn được tán thán. Ý nghĩa của những câu chuyện ấy rõ ràng: giá trị không nằm ở vật lễ.

Người trẻ đi chùa lần đầu, khách du lịch tiện đường ghé thăm, người đang khó khăn về tiền bạc, đều có thể vào chùa, chắp tay lễ Phật, ngồi một lúc trong chính điện rồi về. Không ai đòi hỏi lễ vật.

Nếu muốn đóng góp, có thể bỏ vào hòm công đức một khoản tuỳ tâm. Không có mức "chuẩn", cũng không nên so sánh với ai. Muốn đóng góp cho một việc cụ thể như xây dựng, khoá tu, từ thiện của chùa, hãy hỏi văn phòng chùa để được ghi nhận rõ ràng.

Cúng dường: lễ vật không chỉ là đồ dâng lên bàn thờ

Cúng dường nghĩa là dâng tặng, nuôi dưỡng Tam Bảo với lòng kính trọng. Ngoài hoa quả trên bàn thờ, nhiều người chọn những cách cúng dường thiết thực hơn:

• Gạo, dầu ăn, rau củ, đồ khô cho bếp chùa, nhất là chùa nhỏ ở vùng xa.
• Sách kinh, đồ dùng cho lớp học của chùa, của các em Gia đình Phật tử.
• Thuốc men thông dụng, đồ dùng cho tăng ni lớn tuổi, theo nhu cầu thật mà chùa cho biết.
• Công sức: dọn dẹp, phụ bếp, phụ việc lễ, gọi là làm công quả.

Muốn biết chùa cần gì, cách tốt nhất là hỏi. Tránh mua một lúc thật nhiều đồ dễ hỏng rồi chùa không dùng hết.

Góc nhìn hôm nay: lễ gọn, bớt phí, lòng không bớt

Một thực tế dễ thấy ở nhiều chùa ngày rằm, Tết: lễ dâng nhiều hơn khả năng dùng, hoa quả để lâu bị hỏng, chùa phải xử lý rác. Sắm lễ vừa phải là cách hiểu đúng tinh thần nhà Phật, vốn coi trọng sự tiết độ, và cũng đỡ tốn kém cho chính mình.

Có thể bắt đầu từ những điều nhỏ: không dùng túi nilon to bọc lễ, mang giỏ hoặc túi vải; chọn hoa quả địa phương theo mùa; mua hương ít khói. Đi chùa Linh Ứng Bà Nà hay Non Nước phải leo núi, lên cáp treo, lễ càng gọn càng dễ mang.

Việc làm được ngay: lần đi chùa tới, thử chỉ mang một bó hoa nhỏ và vài quả theo mùa trong một chiếc giỏ. Lễ xong, hỏi người trong chùa: "Chùa có cần gì cho bếp hay lớp học không ạ?" Câu trả lời có thể khiến lần sau mình sắm lễ khác hẳn.