Cầu an, cầu siêu ở chùa: hiểu đúng ý nghĩa và cách đăng ký

Cầu an là nhờ chùa tụng kinh, hồi hướng cầu bình an cho người đang sống; cầu siêu là tụng kinh, hồi hướng cho người đã mất được siêu thoát, nhẹ nhàng. Cách đăng ký thường đơn giản: điền tên vào phiếu hoặc sổ của chùa, ghi rõ cầu an hay cầu siêu, rồi dự khoá lễ nếu có thể. Ý nghĩa cốt lõi không nằm ở tờ giấy ghi tên mà ở tâm nguyện và việc lành người thân làm kèm theo.

Cầu an và cầu siêu là gì

Trong nhà Phật Bắc tông ở Việt Nam, "cầu an" và "cầu siêu" là hai loại khoá lễ quen thuộc nhất với người tại gia.

• Cầu an: cầu cho bản thân, gia đình, người thân được bình an, mạnh khoẻ, bớt tai ương. Thường dịp đầu năm, khi có người ốm, khi sắp đi xa, khi gia đình có chuyện lớn.
• Cầu siêu: cầu cho người đã mất được siêu sinh, tức được tái sinh vào cảnh giới tốt lành, thoát khỏi khổ đau. Thường làm khi người thân vừa mất, trong 49 ngày, dịp giỗ, và đặc biệt mùa Vu Lan rằm tháng Bảy.

Hai chữ "an" và "siêu" nghe như chỉ khác nhau ở đối tượng, nhưng cùng một tinh thần: nguyện cho người khác được tốt lành, bằng sức của lời kinh, của đại chúng cùng tụng, và của chính việc thiện mình làm.

Hiểu đúng: cầu không phải "đặt hàng"

Đây là chỗ dễ hiểu lầm nhất. Nhiều người nghĩ cầu an là gửi tên cho chùa rồi chờ "được phù hộ", cầu siêu là trả công để người mất "được siêu". Lời Phật dạy đặt trọng tâm ở nhân quả: mỗi người gặt điều mình gieo. Không ai, kể cả Đức Phật, có thể làm thay việc của người khác.

Vậy cầu an, cầu siêu có ý nghĩa gì? Có thể hiểu theo mấy tầng:

1. Lời kinh là lời nhắc. Kinh Phổ Môn, kinh Dược Sư thường tụng khi cầu an nói về lòng từ bi, về việc buông bớt tham sân. Kinh A Di Đà, kinh Địa Tạng thường tụng khi cầu siêu nói về lòng hiếu, về việc làm lành. Người dự lễ nghe kinh, hiểu kinh, là đang tự gieo hạt lành.
2. Sức của đại chúng. Nhiều người cùng ngồi, cùng tụng, cùng hướng một tâm nguyện tốt đẹp tạo nên một không gian rất khác ngồi một mình. Người đang lo âu thường thấy lòng nhẹ hẳn sau một khoá lễ.
3. Hồi hướng. Trong truyền thống Bắc tông, người ta tin công đức của việc tụng kinh, làm thiện có thể hồi hướng, tức gửi tặng, cho người khác, kể cả người đã khuất. Vì vậy, người thân làm phước rồi hồi hướng là cách chủ động nhất, chứ không chỉ ghi tên.

Ở góc nhìn đời thường: cầu an cho mẹ ốm mà không đưa mẹ đi khám là hiểu sai. Cầu an song song với chữa bệnh, chăm sóc, sống tử tế mới đúng tinh thần.

Cách đăng ký cầu an, cầu siêu ở chùa

Mỗi chùa một cách, nhưng thường đi theo các bước sau:

1. Hỏi văn phòng chùa hoặc người trực lịch các khoá lễ cầu an, cầu siêu. Nhiều chùa có lễ cầu an định kỳ vào ngày rằm, mùng Một, có khoá lễ cầu an đầu năm, khoá lễ Vu Lan cầu siêu tháng Bảy.
2. Điền phiếu hoặc ghi sổ. Thông tin thường gồm: họ tên người được cầu an (hoặc tên hương linh, tức người đã mất, kèm năm mất nếu chùa yêu cầu), pháp danh nếu có, tên người đứng ghi, địa chỉ. Ghi rõ ràng, không viết tắt.
3. Nộp phiếu theo chỗ chùa chỉ dẫn. Chùa sẽ đặt phiếu lên bàn thờ, đọc tên trong khoá lễ hoặc gom chung để hồi hướng.
4. Dự lễ nếu có thể. Không bắt buộc, nhưng người thân có mặt, cùng tụng, cùng lạy thì ý nghĩa trọn vẹn hơn nhiều.

Về chi phí: phần lớn chùa để việc đóng góp tuỳ tâm. Nếu chùa có quy định riêng, hãy hỏi trực tiếp văn phòng chùa. Không ai nên cảm thấy bị ép phải đóng góp mới được cầu an, cầu siêu; nếu gặp nơi gây áp lực tiền bạc, đó là dấu hiệu nên cân nhắc.

Thờ vong, gửi linh vị ở chùa

Nhiều gia đình gửi linh vị (bài vị ghi tên), di ảnh hoặc tro cốt người đã mất ở chùa để được hương khói và nghe kinh hằng ngày. Đây là việc lâu dài, mỗi chùa có điều kiện, quy định riêng về chỗ, về thủ tục. Cần hỏi kỹ văn phòng chùa và giữ giấy tờ xác nhận.

Cầu siêu trong 49 ngày: những gì nên hiểu

Theo truyền thống Bắc tông, sau khi mất, trong 49 ngày người đã khuất ở trạng thái chuyển tiếp trước khi tái sinh. Vì vậy gia đình thường làm lễ mỗi tuần một lần, gọi là "tuần thất", bảy tuần là 49 ngày. Nhiều gia đình nhờ chùa tụng kinh vào các tuần này, hoặc thỉnh quý thầy về nhà.

Những điều có ích trong 49 ngày, theo cách các chùa thường khuyên:

• Giữ không khí gia đình yên ổn, tránh cãi vã, tránh tranh chấp tài sản.
• Hạn chế sát sinh, nhiều nhà giữ ăn chay trong thời gian này hoặc vào các ngày tuần.
• Làm việc thiện thay người mất: giúp người nghèo, ủng hộ việc tốt, rồi hồi hướng.
• Con cháu dành thời gian tụng kinh, niệm Phật tại nhà, dù chỉ mười lăm phút mỗi tối.

Những điều nên tránh: mâm cỗ linh đình tốn kém, đốt vàng mã thật nhiều với niềm tin "càng nhiều càng tốt". Nhiều chùa đã khuyến khích giảm hoặc bỏ vàng mã, và nhắc rằng lòng hiếu thể hiện ở cách sống của người ở lại.

So sánh nhanh cầu an và cầu siêu

Kinh tụng có thể khác tuỳ chùa, tuỳ khoá lễ. Chùa Nam tông có nghi thức riêng: thường mời chư tăng tụng kinh, dâng cơm, dâng vật dụng, rồi rót nước hồi hướng phước báu cho người đã mất. Bảng trên chỉ là những gì thường gặp ở chùa Bắc tông.

Tự làm cầu an, cầu siêu tại nhà

Không phải lúc nào cũng đến chùa được. Có thể tự làm tại nhà một cách giản dị:

1. Chọn một giờ yên tĩnh, thắp một nén hương (nếu có bàn thờ), hoặc chỉ ngồi ngay ngắn.
2. Niệm danh hiệu Phật, ví dụ "Nam mô Dược Sư Lưu Ly Quang Như Lai" khi cầu an, "Nam mô A Di Đà Phật" khi cầu siêu, vài phút liền.
3. Nếu thuộc một bài kinh ngắn như Bát Nhã Tâm Kinh, có thể tụng.
4. Cuối cùng, thầm nghĩ đến người mình cầu, mong họ được bình an, nhẹ nhàng. Đây chính là hồi hướng.

Một buổi như vậy chỉ mất mười lăm phút, không tốn kém, có thể làm mỗi tối.

Góc nhìn hôm nay: lòng thương là phần quan trọng nhất

Cầu an, cầu siêu là một nét rất Việt trong cách người ta thương nhau: thương người đang ốm, nhớ người đã đi. Chùa là nơi giữ cho nét đẹp ấy có nghi thức, có không gian. Hiểu đúng thì bớt được hai nỗi lo: lo "không ghi tên thì không được phù hộ", và lo "không làm lễ lớn thì người mất không siêu".

Việc làm được ngay: nghĩ đến một người thân đang ốm hoặc đã mất. Tối nay dành mười phút: ngồi yên, niệm Phật, rồi thầm gửi lời chúc lành cho người đó. Tuần này làm thêm một việc tốt nhỏ, như giúp một người lạ, ủng hộ một bữa cơm từ thiện, và nghĩ đến người thân ấy khi làm. Đó là cầu an, cầu siêu theo cách mà ai cũng tự làm được.