Đi chùa nên mặc đồ kín đáo, gọn gàng, màu nhã: áo có tay che vai, quần hoặc váy dài qua gối, giày dép dễ tháo. Không có quy định một bộ đồ "chuẩn" bắt buộc cho khách, nhưng nguyên tắc chung giống nhau ở cả chùa Bắc tông, Nam tông lẫn tịnh xá Khất sĩ: ăn mặc sao cho mình yên, người bên cạnh cũng yên, và việc lễ lạy, ngồi xuống, đứng lên không bị vướng víu.
Vì sao chuyện ăn mặc ở chùa lại được nhắc nhiều
Chùa là nơi thờ Phật và là nơi ở, nơi tu tập của tăng ni. Bước qua cổng chùa là bước vào nhà của người khác, lại là nơi nhiều người đến để lòng lắng xuống. Bộ quần áo vì vậy không phải chuyện "đẹp hay xấu" mà là chuyện tôn trọng: tôn trọng nơi thờ tự, tôn trọng người đang tu, tôn trọng người đang cầu nguyện bên cạnh mình.
Có một lý do rất thực tế nữa. Lễ Phật có lúc quỳ, lúc lạy sát đất, lúc ngồi trên bồ đoàn (tấm nệm tròn để ngồi). Váy ngắn, quần bó, áo hở lưng sẽ khiến người mặc phải loay hoay kéo kéo chỉnh chỉnh, tâm không đặt được vào việc mình đang làm. Mặc đúng là để chính mình đỡ khổ trước.
Ở nhiều chùa lớn, nhất là những nơi đông khách du lịch, cổng vào có bảng nhắc trang phục, có người đứng nhắc khéo, có nơi cho mượn khăn choàng hay áo khoác ngoài. Nhưng đừng mặc định chùa nào cũng có sẵn đồ cho mượn. Chuẩn bị từ nhà vẫn chắc hơn.
Nguyên tắc chung: kín, gọn, nhã, dễ cử động
Có thể gói lại trong bốn chữ:
- Kín: che vai, che bụng, che lưng; quần hoặc váy dài qua gối. Tránh áo hai dây, áo trễ vai, áo croptop, quần đùi ngắn, váy xẻ cao.
- Gọn: không quá nhiều phụ kiện lủng lẳng, không mũ to, không túi cồng kềnh. Đồ càng gọn, việc tháo giày, quỳ lạy, đi lại trong hành lang hẹp càng dễ.
- Nhã: màu trầm hoặc sáng nhẹ như trắng, be, xám, nâu, lam, xanh rêu. Không cần mặc toàn màu tối. Chỉ nên tránh đồ in chữ, in hình phản cảm, màu loè loẹt, lấp lánh kim tuyến.
- Dễ cử động: vải mềm, thoáng, không bó. Quần ống suông, váy xoè dài, áo rộng vừa người là lựa chọn an toàn.
Nếu phân vân một món đồ, thử tự hỏi: mặc bộ này quỳ xuống lạy ba lạy có thấy ngại không? Nếu có, nên đổi.
Trang phục cho nữ
Những bộ dễ chọn
Áo sơ mi hoặc áo thun có tay, kết hợp quần âu, quần ống rộng hoặc chân váy dài qua bắp chân. Áo dài truyền thống cũng rất hợp, nhất là dịp lễ lớn, đi lễ đầu năm, ngày rằm. Áo dài nên chọn màu nhã, may vừa, không quá ôm để còn quỳ được.
Đầm suông dài có tay cũng ổn. Nếu chỉ có áo sát nách, mang thêm một chiếc áo khoác mỏng hoặc khăn choàng lớn để khoác khi vào chính điện (điện thờ chính của chùa).
Những thứ nên để ở nhà
- Váy ngắn, quần short, quần legging bó sát mặc riêng không có áo dài che.
- Áo khoét cổ sâu, hở lưng, áo mỏng xuyên thấu.
- Trang điểm quá đậm, nước hoa nồng. Chính điện thường kín gió, đông người, mùi nước hoa gắt dễ làm người khác khó chịu, nhất là người lớn tuổi.
- Giày cao gót nhọn. Sân chùa nhiều bậc đá, nhiều nơi lát gạch cũ, đi lên núi như chùa Linh Ứng Bà Nà hay Non Nước lại càng vất vả.
Trang phục cho nam và trẻ em
Nam giới
Nam giới thường nghĩ chuyện ăn mặc đi chùa là của phụ nữ, nhưng thực tế bảng nhắc ở cổng chùa áp dụng cho cả hai. Lỗi hay gặp nhất của nam là mặc quần đùi, áo ba lỗ, áo phông in chữ to, đội mũ lưỡi trai vào tận chính điện.
Lựa chọn dễ: áo sơ mi hoặc áo polo, quần dài vải hoặc kaki. Trời nóng thì chọn vải lanh, cotton mỏng, vẫn kín mà mát. Khi bước vào điện thờ, bỏ mũ, bỏ kính râm, cất tai nghe. Ba việc nhỏ này cho thấy mình biết mình đang đứng ở đâu.
Đi chùa ngày lễ lớn hay dự một khoá lễ trang nghiêm, có thể mặc sơ mi màu trơn, quần âu. Không cần comple, cà vạt, vì chùa không phải nơi phô diễn.
Trẻ em
Với trẻ nhỏ, chùa thường dễ tính hơn. Mục tiêu chính là trẻ thoải mái, an toàn và không bị lạnh, không bị nắng. Một bộ quần áo dài vừa người, giày dép quai hậu dễ cởi, mũ mềm để đội khi đi ngoài sân và cất đi khi vào trong là đủ.
Nên tránh cho trẻ mặc đồ hoá trang, đồ có đèn nhấp nháy hoặc phát tiếng kêu. Những thứ này làm trẻ phấn khích, chạy nhảy, trong khi chính điện cần yên. Với trẻ lớn hơn, đây là dịp tốt để giải thích ngắn gọn vì sao mình mặc như vậy: "Mình đến nhà Phật, mình mặc gọn gàng để tỏ lòng kính trọng", thay vì chỉ bảo "phải mặc thế".
Áo tràng: khi nào nên mặc, ai được mặc
Áo tràng là áo dài tay rộng, cổ chéo hoặc cổ đứng, Phật tử tại gia mặc khi đi lễ, tụng kinh, dự khoá tu. Ở chùa Bắc tông miền Bắc và miền Trung, áo tràng màu lam rất phổ biến; nhiều nơi có màu nâu, màu vàng nhạt hoặc xám tuỳ đạo tràng (nhóm tu tập) và tuỳ dịp. Áo tràng của Phật tử khác với áo của người xuất gia: tăng ni mặc áo nhật bình, áo hậu, đắp y theo phép riêng, Phật tử tại gia không mặc những loại này.
Người mới đi chùa không bắt buộc phải có áo tràng. Đi lễ thông thường, tham quan, thắp hương thì quần áo thường kín đáo là đủ. Áo tràng thường cần khi:
- Tham gia khoá lễ tụng kinh cùng đại chúng (tập thể người tu và Phật tử) vào ngày rằm, mùng Một.
- Dự khoá tu một ngày, khoá tu mùa hè, khoá tu Bát quan trai (một ngày một đêm giữ tám giới).
- Làm lễ quy y Tam Bảo hay làm công quả trong các dịp lễ lớn, theo hướng dẫn của chùa.
Nếu định dự khoá tu, hỏi trước ban tổ chức nên mặc màu gì. Nhiều khoá tu cho người trẻ quy định đồng phục riêng.
Khác nhau giữa các truyền thống và vùng miền
Nguyên tắc kín đáo giống nhau, nhưng có vài khác biệt nhỏ nên biết để không bỡ ngỡ:
| Nơi đến | Điểm cần lưu ý về trang phục |
|---|---|
| Chùa Bắc tông (đa số chùa ở Việt Nam) | Kín đáo, màu nhã; Phật tử tụng kinh thường mặc áo tràng lam hoặc nâu; thường cởi giày dép trước khi vào chính điện. |
| Chùa Nam tông (gồm chùa Khmer Nam Bộ) | Rất coi trọng việc cởi giày dép, che vai; Phật tử nhiều nơi mặc đồ trắng khi thọ giới, dự lễ. Khi ngồi, tránh duỗi chân hướng về tượng Phật hoặc về phía chư tăng. |
| Tịnh xá hệ phái Khất sĩ | Không gian thường giản dị; Phật tử đi lễ mặc kín, nhiều người mặc áo tràng; giữ yên lặng trong chánh điện. |
| Chùa trên núi, điểm du lịch tâm linh | Thêm giày bám, áo khoác gió, áo mưa mỏng; chọn đồ vừa kín vừa chịu được leo bậc và thay đổi thời tiết. |
Một ví dụ cụ thể: ở chùa Linh Ứng Bà Nà, chùa nằm trên núi cao nên trời có thể se lạnh, sương mù dù dưới thành phố đang nắng. Chùa Linh Ứng Non Nước nằm trên núi Thuỷ Sơn, phải leo bậc đá. Chùa Linh Ứng Bãi Bụt ở bán đảo Sơn Trà thì sân rộng, nắng gắt, gió biển mạnh. Cùng là đi chùa ở Đà Nẵng nhưng mỗi nơi cần chuẩn bị khác một chút.
Giày dép, mũ nón, túi xách: những chi tiết hay quên
Giày dép
Phần lớn chùa ở Việt Nam yêu cầu để giày dép bên ngoài trước khi bước vào chính điện, nhà Tổ hay giảng đường. Có chùa có kệ để giày, có chùa chỉ có bậc thềm. Vì vậy nên đi loại dễ tháo, dễ xỏ: dép quai hậu, giày lười, sandal. Giày buộc dây cao cổ sẽ khiến mình và người phía sau phải đứng chờ.
Nếu mang tất, nên chọn đôi sạch, không thủng. Nghe nhỏ nhặt, nhưng khi lạy, lòng bàn chân hướng ra phía sau, người quỳ sau nhìn thấy rõ.
Mũ nón và kính
Ngoài sân thì đội mũ che nắng bình thường. Đến bậc thềm điện thờ thì bỏ mũ, gỡ kính râm. Kính cận thì cứ đeo.
Túi xách
Mang túi nhỏ đeo chéo là tiện nhất, để hai tay còn chắp lại, còn đặt lễ. Ba lô lớn khi vào trong nên ôm trước người hoặc để đúng chỗ chùa quy định, tránh quay người va vào bàn thờ, vào người khác.
Góc nhìn hôm nay: mặc đúng để bớt lo, không phải để bị soi
Có người ngại đi chùa vì sợ "mặc sai bị nói". Thật ra, các chùa nhắc trang phục để giữ không khí trang nghiêm chứ không nhằm bắt lỗi ai. Nhà Phật đặt nặng chuyện tâm hơn chuyện áo. Một người mặc giản dị mà lòng thành, đi đứng nhẹ nhàng, vẫn đáng quý hơn bộ đồ đắt tiền mà nói cười ồn ào.
Ngược lại, cũng đừng biến chuyện trang phục thành một cuộc chuẩn bị tốn kém: mua áo dài mới, áo tràng mới mỗi lần đi, chụp ảnh "check-in" như đi sự kiện. Sợi chỉ xuyên suốt của việc đi chùa là để lòng nhẹ đi. Quần áo chỉ cần không làm phiền ai, không làm mình vướng víu.
Việc làm được ngay: chuẩn bị sẵn một "bộ đi chùa" trong tủ: một áo có tay màu nhã, một quần hoặc chân váy dài, một khăn choàng mỏng gấp gọn, một đôi dép quai hậu. Bỏ khăn vào túi xách đi chơi, gặp chùa nào trên đường cũng vào được mà không lúng túng.
Muốn tìm hiểu thêm về áo tràng, áo nhật bình, cách phân biệt trang phục người tu với Phật tử, có thể xem mục Pháp khí nhà chùa trên wiki này, hoặc hỏi trực tiếp văn phòng chùa nơi mình định dự khoá tu.
Câu hỏi thường gặp
Đi chùa mặc quần short có được không?
Không nên. Phần lớn chùa ở Việt Nam đề nghị khách mặc quần hoặc váy dài qua gối, và nhiều nơi có bảng nhắc ngay ở cổng. Nếu đang đi du lịch mà chỉ có quần short, mang theo một tấm khăn lớn hoặc váy quấn để quấn ngoài khi vào khu thờ tự.
Đi chùa có bắt buộc mặc áo tràng không?
Không bắt buộc với người đi lễ hay tham quan bình thường. Áo tràng thường dùng khi tụng kinh cùng đại chúng, dự khoá tu hoặc làm lễ quy y. Muốn dự những hoạt động này, hãy hỏi chùa xem nên mặc màu gì.
Đi chùa mặc đồ đen được không?
Được. Không có quy định cấm màu đen khi đi chùa. Điều nên tránh là đồ loè loẹt, in chữ hoặc hình phản cảm, chứ không phải một màu cụ thể. Màu trầm, màu nhã nói chung đều hợp.
Có phải cởi giày khi vào chùa không?
Ngoài sân thì không, nhưng trước khi bước vào chính điện, nhà Tổ hay giảng đường thì phần lớn chùa yêu cầu để giày dép bên ngoài. Hãy nhìn xem người khác để giày ở đâu, hoặc có kệ giày, rồi làm theo.
Đưa trẻ nhỏ đi chùa nên cho bé mặc gì?
Quần áo dài vừa người, vải mềm, giày dép quai hậu dễ tháo, thêm mũ để đội ngoài sân. Tránh đồ hoá trang, đồ phát sáng, phát tiếng kêu vì dễ khiến trẻ chạy nhảy trong khu cần yên tĩnh.
