Khoá tu ngắn ngày là chương trình chùa mở cho người tại gia đến sống theo nếp chùa trong một ngày, một cuối tuần hoặc vài ngày: dậy sớm, ngồi thiền, nghe pháp thoại, ăn trong im lặng, làm công quả. Phổ biến nhất ở Việt Nam là khoá "tu một ngày an lạc" cho người lớn, khoá tu Bát quan trai và khoá tu mùa hè cho thanh thiếu niên. Bài này giúp chọn khoá phù hợp, chuẩn bị đồ, hiểu nội quy và biết mình sẽ trải qua những gì.
Các loại khoá tu thường gặp
| Loại khoá | Thời gian thường thấy | Dành cho | Nội dung chính |
|---|---|---|---|
| Tu một ngày an lạc | Một ngày, thường cuối tuần hoặc chủ nhật | Người lớn bận rộn, người mới | Thiền ngồi, thiền hành, pháp thoại, ăn cơm trong im lặng, chia sẻ |
| Bát quan trai | Một ngày một đêm, thường vào ngày chay hoặc theo lịch của chùa | Phật tử tại gia muốn tập sống như người xuất gia trong thời gian ngắn | Thọ tám giới, tụng kinh, nghe giảng, không ăn sau giờ ngọ |
| Khoá tu mùa hè (tuổi trẻ, thiếu nhi) | Vài ngày đến khoảng một tuần, trong kỳ nghỉ hè | Thiếu nhi, thanh thiếu niên, sinh viên (tuỳ chùa) | Sinh hoạt tập thể, học oai nghi, thiền, kỹ năng sống, báo hiếu |
| Khoá thiền im lặng nhiều ngày | Vài ngày đến hơn một tuần | Người đã có chút kinh nghiệm ngồi thiền | Ngồi và đi xen kẽ gần như cả ngày, giữ im lặng gần như hoàn toàn |
| Gieo duyên xuất gia ngắn hạn | Vài ngày đến vài tuần | Người trẻ, theo điều kiện của từng chùa | Cạo tóc hoặc không, sống như chú tiểu, sa di trong thời gian ngắn |
Tên gọi, độ dài và điều kiện tham gia rất khác nhau giữa các chùa. Có khoá miễn phí, có nơi nhận đóng góp tuỳ tâm, có nơi thu phí ăn ở; luôn xem thông báo chính thức của chùa hoặc hỏi văn phòng chùa, không nên tin các trang lạ thu tiền đăng ký hộ.
Một ngày trong khoá "tu một ngày an lạc"
Lịch cụ thể mỗi chùa mỗi khác. Một ngày điển hình có thể như sau:
- Buổi sáng: đến chùa, đăng ký, nhận chỗ để đồ; lễ Phật đầu ngày.
- Thiền ngồi: có người hướng dẫn tư thế, thở; người mới không cần lo vì hầu hết ai cũng mới.
- Pháp thoại: một vị thầy hoặc sư cô giảng về một đề tài gần đời sống: gia đình, công việc, nóng giận, buông bỏ.
- Thiền hành: đi chậm quanh sân, vườn chùa.
- Thọ trai: ăn cơm chay, thường có nghi thức ngắn trước bữa và ăn trong im lặng, nhai chậm.
- Nghỉ trưa: nằm nghỉ tại chỗ được bố trí.
- Buổi chiều: thiền buông thư (nằm thả lỏng), làm công quả nhẹ như quét sân, nhặt rau, hoặc sinh hoạt nhóm, chia sẻ.
- Kết thúc: hồi hướng, cảm ơn, ra về trước bữa tối.
Phần nhiều người nhớ nhất thường không phải bài giảng, mà là bữa cơm trong im lặng. Lần đầu tiên sau rất lâu, họ ăn một bữa mà không nói chuyện, không nhìn điện thoại, nhận ra vị của từng món.
Bát quan trai: một ngày một đêm sống như người xuất gia
Bát quan trai nghĩa là tám điều giới (bát quan) kèm việc không ăn phi thời (trai). Người tham gia giữ tám giới trong một ngày một đêm, đại ý gồm: không sát sinh, không lấy của không cho, không quan hệ nam nữ, không nói dối, không uống rượu và các chất say, không trang điểm, nghe nhìn ca múa giải trí, không nằm ngồi giường cao rộng sang trọng, và không ăn sau giờ ngọ (khoảng giữa trưa). Cách diễn đạt và thứ tự có thể khác nhau chút ít giữa các truyền thống.
So với năm giới của Phật tử tại gia, Bát quan trai chặt hơn ở chỗ giới thứ ba là không quan hệ nam nữ hoàn toàn (thay vì chỉ không tà dâm), và thêm ba giới về nếp sống giản dị. Đây là cách để người tại gia "nếm" đời sống xuất gia trong thời gian ngắn, vốn đã có từ thời Phật, gắn với các ngày trai giới hằng tháng.
Lưu ý thực tế: người có bệnh tiểu đường, dạ dày, phụ nữ mang thai, người đang dùng thuốc theo bữa nên hỏi bác sĩ và báo với ban tổ chức về việc không ăn buổi chiều tối. Nhiều chùa cho phép dùng nước, sữa hoặc thức uống nhẹ sau giờ ngọ; nên hỏi trước.
Khoá tu mùa hè cho người trẻ
Nhiều chùa ở Việt Nam tổ chức khoá tu mùa hè cho thiếu nhi và thanh thiếu niên. Các em được sống tập thể, học cách đi đứng nói năng nhẹ nhàng, ngồi thiền ngắn, nghe kể chuyện Phật giáo, làm công quả, sinh hoạt nhóm. Nhiều khoá có buổi về chủ đề báo hiếu cha mẹ.
Phụ huynh nên tìm hiểu kỹ trước khi gửi con:
- Chương trình do chùa trực tiếp tổ chức hay qua đơn vị trung gian; liên hệ thẳng với chùa để xác nhận.
- Có người lớn phụ trách theo nhóm tuổi, có khu ở riêng cho nam và nữ, có phương án y tế.
- Nội quy về điện thoại, giờ giấc, việc thăm hỏi của gia đình.
- Chế độ ăn có hợp với con không (con dị ứng thực phẩm nào cần báo trước).
- Con có thật sự muốn đi không. Ép đi thường phản tác dụng.
Nên tránh kỳ vọng khoá tu "sửa" được con trong vài ngày. Khoá tu gieo một hạt giống, một trải nghiệm đẹp; phần lớn công việc vẫn ở gia đình sau khi về.
Chuẩn bị đồ đạc
- Trang phục: quần áo kín đáo, màu nhã, rộng rãi để ngồi thiền. Nhiều chùa yêu cầu mặc áo tràng (áo dài tay màu lam hoặc nâu dành cho Phật tử) trong khoá tu; người chưa có có thể hỏi chùa có cho mượn không.
- Đồ cá nhân: khăn, bàn chải, thuốc men thường dùng, áo ấm mỏng (chùa trên núi buổi sáng lạnh), bình nước cá nhân.
- Sổ và bút: để ghi lại vài ý khi nghe giảng.
- Không mang: đồ trang sức đắt tiền, nhiều tiền mặt, đồ ăn mặn. Rượu bia, thuốc lá tất nhiên không mang.
- Điện thoại: nhiều khoá thu giữ hoặc yêu cầu tắt trong suốt thời gian tu. Báo trước cho người nhà cách liên lạc khẩn qua văn phòng chùa.
Nội quy thường gặp và vì sao có nó
| Nội quy | Lý do |
|---|---|
| Giữ im lặng trong giờ quy định | Giảm tiếng nói bên ngoài để nghe được bên trong; không làm phiền người khác |
| Đúng giờ, nghe hiệu chuông, kẻng | Cả nhóm sinh hoạt theo một nhịp; chậm một người là cả nhóm chờ |
| Hạn chế điện thoại, chụp ảnh | Tránh kéo tâm ra ngoài; tôn trọng sự riêng tư của người khác trong khoá |
| Không vào khu vực riêng của tăng ni | Đó là nơi ở, nơi tu tập của người xuất gia |
| Ăn hết phần mình lấy | Tôn trọng công sức người nấu và tinh thần tiết kiệm của nhà chùa |
Sau khoá tu: giữ lại điều gì
Cảm giác nhẹ nhõm sau khoá tu thường phai đi sau vài ngày trở lại công việc. Điều đó bình thường. Cách giữ lại là chọn một thói quen nhỏ mang về: mười phút ngồi thiền buổi sáng, một bữa ăn im lặng mỗi tuần, dừng lại thở khi nghe chuông điện thoại. Một thói quen giữ được lâu có giá trị hơn mười điều hứa với bản thân rồi quên.
Nhiều người đi khoá tu đều đặn mỗi tháng hoặc mỗi quý, như một lần "về nhà" để lấy lại nhịp. Chùa gần nhà có sinh hoạt định kỳ là lựa chọn thực tế hơn những khoá xa cần đi lại nhiều.
Góc nhìn hôm nay
Khoá tu ngắn ngày ngày càng thu hút người trẻ và người làm văn phòng, phần vì nhu cầu thoát khỏi màn hình, phần vì muốn tìm hiểu đạo Phật từ trải nghiệm chứ không chỉ từ sách. Một lưu ý: khoá tu là nơi tu tập, không phải điểm du lịch hay chỗ chụp ảnh. Đến với tâm thế người học thì sẽ nhận được nhiều nhất.
Người có bệnh tim mạch, xương khớp nên báo với ban tổ chức để được bố trí ngồi ghế, bớt lạy. Người đang điều trị trầm cảm, lo âu nên hỏi bác sĩ trước khi tham gia khoá thiền im lặng nhiều ngày.
Việc làm được ngay: tìm trang thông tin chính thức hoặc gọi văn phòng một ngôi chùa gần nhà, hỏi ba câu: chùa có khoá tu một ngày hay sinh hoạt thiền định kỳ không, lịch gần nhất là khi nào, cần chuẩn bị gì. Ghi lịch vào điện thoại ngay khi biết.
Câu hỏi thường gặp
Khoá tu một ngày an lạc là gì?
Đây là khoá tu kéo dài một ngày dành cho người tại gia, thường gồm thiền ngồi, thiền hành, nghe pháp thoại, ăn cơm chay trong im lặng và chia sẻ. Phù hợp với người bận rộn hoặc người mới muốn trải nghiệm nếp sống chùa.
Tu Bát quan trai là gì?
Bát quan trai là việc người tại gia giữ tám giới trong một ngày một đêm, gồm không sát sinh, không trộm cắp, không quan hệ nam nữ, không nói dối, không uống chất say, không trang điểm và giải trí, không nằm giường cao rộng, không ăn sau giờ ngọ.
Khoá tu mùa hè cho trẻ em cần chuẩn bị gì?
Cần quần áo kín đáo, đồ cá nhân, thuốc thường dùng, và báo trước với ban tổ chức nếu con dị ứng hay có bệnh. Phụ huynh nên liên hệ trực tiếp với chùa để xác nhận chương trình, người phụ trách và nội quy.
Đi khoá tu có mất phí không?
Tuỳ chùa: có khoá miễn phí, có nơi nhận đóng góp tuỳ tâm, có nơi thu phí ăn ở. Nên xem thông báo chính thức của chùa hoặc hỏi văn phòng chùa, tránh đăng ký qua trang trung gian không rõ nguồn.
Đi khoá tu có phải cạo đầu không?
Phần lớn khoá tu ngắn ngày cho người tại gia không yêu cầu cạo đầu. Chỉ một số khoá gieo duyên xuất gia ngắn hạn có nghi thức này, và chùa sẽ thông báo rõ từ trước.
