Đưa trẻ nhỏ và người già đi chùa cần chuẩn bị ba thứ: lịch trình nhẹ (đi giờ vắng, ít bậc thang, có chỗ nghỉ), đồ dùng thiết yếu (nước, thuốc, áo khoác, giày bám) và vài lời dặn trước cho trẻ về cách cư xử trong chùa. Không cần ép cả nhà lễ đủ mọi ban; mục tiêu là ai cũng về nhà với tâm thế nhẹ nhõm, không mệt, không lo.
Chọn chùa, chọn giờ: quyết định nhiều nhất
Cùng một ngôi chùa, đi vào sáng mùng Một Tết và đi vào một buổi sáng ngày thường là hai trải nghiệm khác hẳn. Với người già và trẻ nhỏ, chọn đúng lúc quan trọng hơn chọn đúng chùa.
- Tránh ngày cao điểm: mùng Một, ngày rằm, rằm tháng Giêng, mấy ngày đầu năm, Phật Đản, Vu Lan. Đông người, chen lấn, khói hương dày đặc, khó tìm chỗ nghỉ.
- Đi sáng sớm hoặc chiều muộn: mát, vắng, ánh sáng dịu. Nhiều chùa có thời khoá tụng kinh sáng sớm và chiều tối; nghe tiếng chuông, tiếng kinh lúc ấy là trải nghiệm rất đẹp cho cả trẻ lẫn người già.
- Hỏi trước về địa hình: chùa có nhiều bậc không, có lối đi dốc thoải không, có chỗ đỗ xe gần không, có nhà vệ sinh không.
Lấy ví dụ ba chùa Linh Ứng ở Đà Nẵng. Chùa Linh Ứng Bãi Bụt trên bán đảo Sơn Trà có thể đi xe lên gần, sân rộng, nhưng nắng và gió mạnh, đường đèo lên khá quanh co với người say xe. Chùa Linh Ứng Non Nước trên núi Thuỷ Sơn phải leo bậc đá khá nhiều; khu Ngũ Hành Sơn có thang máy lên một đoạn, nhưng chưa chắc lúc nào cũng hoạt động, nên hỏi tại chỗ. Chùa Linh Ứng Bà Nà nằm trong khu du lịch trên núi, đi cáp treo, nhiệt độ thấp hơn dưới thành phố và thời tiết thay đổi nhanh. Mỗi nơi cần chuẩn bị khác nhau, và nên tự xem thông tin chính thức trước khi đi.
Danh sách đồ mang theo
| Cho người già | Cho trẻ nhỏ | Chung cho cả nhà |
|---|---|---|
| Thuốc đang dùng hằng ngày, thuốc huyết áp, thuốc tim mạch nếu có | Nước, bình sữa, đồ ăn nhẹ để ăn ở khu nghỉ (không ăn trong chính điện) | Nước uống đủ cho mọi người |
| Gậy chống, đệm ngồi gấp gọn | Khăn ướt, tã, quần áo dự phòng | Áo khoác mỏng, áo mưa |
| Kính lão nếu muốn đọc kinh, đọc bia | Một món đồ chơi yên lặng, sách tranh nhỏ | Mũ che nắng, kem chống nắng |
| Giày đế bám, dễ tháo, không dây | Dép quai hậu, mũ mềm | Túi đựng rác mang về |
Lễ vật thì sắm gọn: một bó hoa nhỏ, vài quả. Người già thường muốn sắm lễ chu đáo, con cháu có thể nhẹ nhàng gợi ý giảm bớt để đỡ mang vác.
Với người già: giữ sức, giữ an toàn
Lạy và quỳ
Người lớn tuổi thường muốn lạy cho trọn lễ, nhưng quỳ xuống đứng lên nhiều lần có thể gây chóng mặt, đau gối, nhất là người huyết áp thấp, người có bệnh tim mạch, xương khớp. Có thể nói với ông bà: đứng chắp tay vái cũng là lễ trọn vẹn. Nếu ông bà vẫn muốn lạy, đặt một bồ đoàn hoặc đệm cho êm gối, có người đứng cạnh đỡ, và nhắc đứng lên thật chậm. Người có bệnh mãn tính nên hỏi bác sĩ về việc quỳ lạy, leo dốc.
Bậc thang và đường dốc
Đi chậm, nghỉ giữa chừng, bám tay vịn. Đừng ngại chia đoàn: người khoẻ lên trước, người yếu đi đến đâu nghỉ đến đó. Chùa trên núi thường có ghế đá ở các chặng.
Thời tiết
Nắng gắt và lạnh đột ngột đều nguy hiểm với người già. Ở sân chùa rộng, nắng phản từ nền gạch, nền đá rất gắt. Chùa trên núi cao có thể lạnh, ẩm. Mang áo khoác và nhắc uống nước đều đặn, kể cả khi không khát.
Khi người già muốn ngồi lâu
Nhiều cụ thích ngồi lại trong chính điện nghe kinh, hoặc ngồi ở nhà khách uống trà. Hãy dành thời gian cho việc đó thay vì vội đưa cụ đi tiếp. Với người lớn tuổi, đôi khi chỉ ngồi yên trong không gian chùa một giờ đã là chuyến đi trọn vẹn.
Với trẻ nhỏ: dặn trước, giải thích ngắn, đừng ép
Dặn trước khi đi
Trẻ dễ hợp tác hơn khi biết mình sắp đến đâu. Trên đường đi, có thể kể ngắn: "Mình sắp đến chùa. Chùa là nhà của Đức Phật và các thầy. Ở đó mình nói nhỏ, đi chậm, không chạm vào tượng." Với trẻ lớn hơn một chút, có thể thêm một câu chuyện ngắn về Đức Phật, như chuyện thái tử Tất Đạt Đa thương con chim bị trúng tên, để trẻ có hình dung về lòng từ bi.
Trong chùa
- Nắm tay trẻ ở chỗ có bậc, có hồ nước, có lư hương đang cháy.
- Người lớn tự thắp hương, cắm hương; trẻ đứng cạnh chắp tay.
- Cho trẻ thử chắp tay, vái một cái, rồi khen. Không ép lạy, không bắt đứng lâu.
- Nếu trẻ khóc, quấy, đưa ra ngoài sân dỗ, không để trẻ khóc to trong chính điện.
- Không cho trẻ chạy nhảy trên bậc đá, leo bệ tượng, nghịch nước ở hồ phóng sinh.
Biến chuyến đi thành những điều trẻ nhớ
Trẻ nhỏ khó ngồi yên nghe kinh, nhưng rất thích quan sát. Có thể rủ trẻ đếm số bậc thang, nghe tiếng chuông, nhìn hoa sen trong hồ, tìm con rùa đá đội bia ở chùa cổ, ngắm mái cong. Về nhà, hỏi trẻ thích gì nhất. Những chi tiết nhỏ ấy là hạt giống để lớn lên trẻ thấy chùa là nơi gần gũi, không phải nơi đáng sợ hay nhàm chán.
Tránh dọa trẻ kiểu "không ngoan thì Phật phạt". Đức Phật trong lời dạy của chính Ngài là hình ảnh của lòng từ bi, không phải người trừng phạt. Dọa như vậy dễ làm trẻ sợ chùa.
Gợi ý lịch trình nhẹ cho một buổi sáng
- Đến sớm, đỗ xe, đi vệ sinh trước.
- Vào chính điện, lễ Phật ngắn gọn, người già có thể ngồi lại.
- Đi dạo một vòng sân chùa, ngắm cảnh, cho trẻ quan sát.
- Nghỉ ở chỗ có bóng mát, uống nước, ăn nhẹ ở khu cho phép.
- Thăm nhà Tổ hoặc khu tượng nếu còn sức.
- Ra về trước khi trời nắng gắt, trước khi trẻ mệt.
Toàn bộ chỉ cần chừng một đến hai giờ. Đi ngắn mà vui, lần sau cả nhà còn muốn đi nữa.
Những lỗi nên tránh khi đi cả nhà
- Lên kế hoạch thăm ba bốn chùa trong một ngày. Người già và trẻ nhỏ đều đuối sức.
- Đi đúng ngày cao điểm vì "ngày đó mới linh". Đông người là nguy cơ thật về ngã, lạc trẻ, say nắng.
- Mang quá nhiều lễ, nhiều đồ, người lớn bận xách đồ mà không trông được trẻ.
- Bỏ qua bữa ăn sáng. Lạy, leo dốc khi bụng đói dễ gây hạ đường huyết, chóng mặt.
- Không ghi số điện thoại vào túi áo trẻ. Ở nơi đông người, nên có một mảnh giấy ghi số người lớn.
Góc nhìn hôm nay: đưa người thân đi chùa cũng là một cách báo hiếu
Với nhiều người già, đi chùa là niềm vui tinh thần lớn, nhưng tự đi thì không còn khoẻ. Một buổi con cháu đưa đi, đỡ lên bậc, ngồi cùng nghe kinh, đôi khi quý hơn món quà đắt tiền. Với trẻ nhỏ, những buổi sáng yên ả ở chùa cùng ông bà, cha mẹ là ký ức đẹp, là cách học tự nhiên về sự lễ phép, về lòng biết ơn.
Việc làm được ngay: gọi điện cho ông bà hoặc cha mẹ, hỏi xem gần đây họ có muốn đi chùa nào không. Chọn một ngày thường, không phải rằm hay mùng Một, đi buổi sáng sớm. Trước hôm đi, gọi điện hoặc xem thông tin chính thức của chùa để biết đường đi, chỗ đỗ xe, có bậc thang hay không.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi thì đưa đi chùa được?
Không có giới hạn tuổi. Trẻ nhỏ đi chùa cùng người lớn là chuyện bình thường. Điều cần chú ý là chọn giờ vắng, nắm tay trẻ ở chỗ nguy hiểm và đưa trẻ ra ngoài nếu trẻ khóc quấy.
Người già đau gối có cần lạy khi đi chùa không?
Không cần. Đứng chắp tay vái là lễ trọn vẹn. Nếu vẫn muốn lạy, nên có đệm lót gối, có người đỡ và đứng lên từ từ. Người có bệnh tim mạch, xương khớp nên hỏi bác sĩ.
Đưa trẻ đi chùa nên dặn trẻ những gì?
Dặn ngắn gọn: chùa là nhà của Đức Phật và các thầy, vào đó nói nhỏ, đi chậm, không chạm vào tượng, không chạy nhảy. Giải thích bằng lời dễ hiểu và đừng dọa trẻ.
Đi chùa với người già nên đi giờ nào?
Sáng sớm hoặc chiều muộn vào ngày thường là tốt nhất: trời mát, ít người, dễ có chỗ ngồi. Nên tránh rằm, mùng Một, dịp Tết và các lễ lớn.
Có nên đưa trẻ đi chùa ngày Tết không?
Có thể, nhưng nên chọn lúc vắng và chùa gần nhà. Những ngày đầu năm, nhiều chùa rất đông, nguy cơ lạc trẻ và chen lấn cao. Nhớ ghi số điện thoại người lớn vào túi áo trẻ.
