Đi chùa đầu năm nên làm gì, tránh chen lấn và buôn thần bán thánh

Đi chùa đầu năm nên làm những việc giản dị: lễ Phật, nhìn lại một năm cũ, phát một nguyện nhỏ cho năm mới, nhận lộc chùa phát nếu có và cầu bình an cho gia đình. Để tránh chen lấn, không nhất thiết phải đi đúng mùng Một hay đêm giao thừa; cả tháng Giêng đều là dịp đi chùa đầu năm. Tránh những dịch vụ tâm linh mời chào bằng tiền, tránh chi tiêu theo lời hứa "càng lễ to càng linh".

Vì sao người Việt đi chùa đầu năm

Đi lễ chùa đầu xuân là một nếp văn hoá có từ lâu của người Việt. Ở vùng đồng bằng Bắc Bộ xưa, nhiều làng có chùa làng, đầu năm cả nhà cùng đi lễ chùa sau khi lễ gia tiên. Ngày nay, tục ấy lan rộng khắp ba miền, và các ngôi chùa lớn trở nên rất đông vào những ngày đầu năm.

Người ta đi chùa đầu năm vì nhiều lý do: cầu bình an, cầu sức khoẻ cho cha mẹ, cầu một năm thuận lợi, hoặc đơn giản chỉ để tìm một khoảnh khắc yên tĩnh sau những ngày tất bật cuối năm. Tất cả đều là mong muốn chính đáng. Điều đáng nói là trong nhà Phật, đầu năm cũng là lúc để nhìn lại mình: năm qua mình đã làm gì, năm tới mình muốn sống thế nào.

Nên làm gì khi đi chùa đầu năm

1. Lễ Phật và dành vài phút ngồi yên

Lễ Phật ba lạy hoặc đứng vái, rồi nếu có chỗ, ngồi lại trong chính điện hay một góc sân vài phút. Không cần khấn dài. Chỉ cần thở chậm, để lòng lắng xuống sau những ngày chuẩn bị Tết.

2. Phát một nguyện nhỏ cho năm mới

Phát nguyện là tự hứa với chính mình trước Tam Bảo một điều lành sẽ làm. Ví dụ: mỗi tháng ăn chay hai ngày rằm, mùng Một; bớt nói nặng lời với người nhà; mỗi tuần gọi điện cho cha mẹ; mỗi tháng làm một việc thiện. Nguyện nhỏ, cụ thể, làm được thì giữ được lâu. Đây là phần "cầu" có sức mạnh nhất, vì kết quả nằm trong tay mình.

3. Nhận lộc của chùa

Nhiều chùa phát lộc đầu năm: phong bao nhỏ, lá bồ đề, tờ giấy có câu kệ hay lời Phật dạy, gói trà, bánh kẹo chay. Nhận lộc bằng hai tay, cảm ơn người phát. Lộc quý không vì giá trị vật chất mà vì là một lời chúc lành. Không nên bẻ cành cây trong chùa mang về làm "lộc"; việc này làm cây xơ xác, nhất là cây cổ thụ.

4. Xin chữ, nghe chuông, nghe kinh

Một số chùa có các vị viết thư pháp tặng chữ đầu năm, như chữ "An", "Tâm", "Nhẫn", "Phúc". Có chùa tổ chức khoá lễ cầu an đầu năm, tụng kinh Dược Sư hoặc Phổ Môn. Đứng phía sau nghe một thời kinh, nghe tiếng đại hồng chung sáng sớm là cách đón năm mới rất nhẹ nhàng.

5. Làm một việc công quả

Mấy ngày đầu năm chùa rất bận: dọn dẹp, hướng dẫn khách, giữ xe, phát lộc. Ở lại phụ một giờ là cách "khai xuân" ý nghĩa và ít tốn kém nhất. Hỏi người trong chùa xem có thể giúp việc gì.

Đi lúc nào để tránh chen lấn

Đêm giao thừa và sáng mùng Một là lúc đông nhất. Rằm tháng Giêng cũng rất đông, vì có câu "lễ quanh năm không bằng rằm tháng Giêng". Nếu muốn đi thong thả:

Ở những chùa vừa là nơi thờ tự vừa là điểm du lịch, như các chùa Linh Ứng ở Đà Nẵng, dịp Tết còn đông khách tham quan từ nơi khác. Đường lên bán đảo Sơn Trà, khu Ngũ Hành Sơn có thể kẹt xe; nên xem thông báo phân luồng, chỗ đỗ xe của địa phương trước khi đi.

Giữ an toàn ở nơi đông người

• Giữ ví, điện thoại ở túi phía trước, có khoá kéo. Chỗ đông là chỗ dễ bị móc túi.
• Hẹn trước điểm gặp nếu lạc nhau, nhất là khi đi cùng người già, trẻ nhỏ.
• Cẩn thận với lư hương: chỗ đông, que hương đang cháy dễ chạm vào tóc, áo, mặt người khác. Cầm hương thẳng, giơ cao vừa phải, nhiều chùa khuyên chỉ thắp một nén.
• Không chen lên bàn thờ để đặt lễ. Ngày đông, chắp tay vái ở ngoài là đủ.
• Đi theo luồng mà chùa phân, không đi ngược.

"Buôn thần bán thánh": nhận biết để không mất tiền, mất lòng

Dịp đầu năm, quanh một số điểm tâm linh đông đúc xuất hiện những hoạt động thương mại hoá việc đi lễ. Nói một cách trung lập, đây là chuyện của một số người tận dụng nhu cầu tâm linh, không phải của nhà chùa nói chung, và nhiều chùa đã lên tiếng nhắc nhở khách. Một số dấu hiệu nên cảnh giác:

• Người lạ mời "khấn hộ", "dâng lễ hộ", "sắp lễ cho linh" rồi đòi tiền công.
• Lời mời mua lễ vật đắt tiền với lý do "lễ to mới thấu", "năm nay hạn nặng phải lễ thế này".
• Dịch vụ đổi tiền lẻ với giá chênh để rải khắp nơi.
• Lời mời làm lễ "giải hạn", "cắt tiền duyên", "đổi vận" thu tiền theo gói.
• Tài khoản lạ trên mạng xã hội nhân danh chùa kêu gọi chuyển tiền "đặt lễ cầu an online".

Cách tự bảo vệ đơn giản: muốn ghi tên cầu an hay đóng góp, đến thẳng văn phòng chùa hoặc nơi chùa chỉ định, xem thông báo chính thức của chùa. Lời Phật dạy đặt trọng tâm ở nhân quả và việc làm của mình; không có nghi thức nào bắt buộc phải tốn kém mới "được phù hộ".

Về các nghi thức như dâng sao giải hạn đầu năm: một số nơi vẫn tổ chức vì nhu cầu tín ngưỡng dân gian, nhưng nhiều chùa đã khuyến khích bỏ hoặc giảm, thay bằng khoá lễ cầu an và lời khuyên sống lành. Mỗi người tự cân nhắc, và không nên để nỗi lo "hạn" kéo mình vào chi tiêu quá sức.

Những điều nên tránh khác

• Đi lễ nhiều chùa trong một ngày như chạy chỉ tiêu. Một chùa, đi thong thả, ở lại lâu một chút, có ý nghĩa hơn.
• Cầu xin kiểu mặc cả: "được việc thì con sẽ lễ tạ to".
• Rải tiền lẻ khắp bàn thờ, tay tượng. Nhiều chùa nhắc khách bỏ vào hòm công đức.
• Mặc đồ quá diện, chụp ảnh chắn lối trong chính điện.
• Uống rượu bia ngày Tết rồi vào chùa.

Góc nhìn hôm nay: một chuyến đi chùa đầu năm nhẹ nhõm

Đi chùa đầu năm không cần thành một việc phải lo toan, chen lấn, tốn kém. Một bó hoa nhỏ, một buổi sáng thong thả, một lời nguyện cụ thể là đủ cho một khởi đầu tốt. Nhiều gia đình chọn đi chùa nhỏ trong xóm, nơi sư thầy biết mặt từng người, Tết nào cũng ngồi uống chén trà với nhau; cảm giác ấy khác hẳn chen chúc ở nơi nổi tiếng.

Việc làm được ngay: trước khi đi chùa đầu năm, viết ra giấy ba dòng: một điều mình biết ơn trong năm cũ, một lỗi mình muốn sửa, một việc lành mình sẽ làm đều đặn trong năm mới. Đứng trước tượng Phật, thầm đọc lại ba dòng ấy. Cất tờ giấy vào ví, cuối năm lấy ra đọc lại xem mình đã giữ được bao nhiêu.