Cờ Phật giáo năm màu: ý nghĩa từng màu và cách treo cờ đúng

Cờ Phật giáo có năm màu xanh, vàng, đỏ, trắng, cam xếp thành năm sọc dọc, cạnh đó là một cột gồm chính năm màu ấy xếp ngang; năm màu được giải thích là hào quang toả ra từ thân Đức Phật sau khi thành đạo, còn cột màu ghép tượng trưng cho sự hoà hợp của tất cả. Lá cờ ra đời ở Sri Lanka cuối thế kỷ 19 và nay được Phật tử nhiều nước dùng chung. Treo ngang thì sọc xanh ở sát cán cờ; treo dọc thì sọc xanh ở trên cùng.

Lá cờ ra đời từ đâu

Khác với chuông, mõ có lịch sử hàng nghìn năm, cờ Phật giáo là biểu tượng khá mới. Lá cờ được thiết kế ở Colombo, Sri Lanka (khi ấy gọi là Ceylon) vào khoảng năm 1885, do một nhóm Phật tử địa phương đề xuất trong bối cảnh phục hưng Phật giáo trên đảo. Ông Henry Steel Olcott, một người Mỹ có đóng góp lớn cho phong trào Phật giáo Sri Lanka thời đó, góp ý điều chỉnh kích thước để lá cờ dễ treo như một lá cờ thông thường.

Lá cờ lần đầu được treo trong dịp lễ Vesak (lễ Phật Đản theo truyền thống Nam tông) ở Colombo, rồi nhanh chóng lan ra các cộng đồng Phật giáo khác. Đến giữa thế kỷ 20, Hội Phật giáo Thế giới (World Fellowship of Buddhists) chọn lá cờ này làm biểu tượng chung của Phật giáo quốc tế. Phật giáo Việt Nam cũng dùng lá cờ năm màu này từ khoảng đầu những năm 1950.

Ý nghĩa sâu xa của việc có một lá cờ chung là: dù khác truyền thống, khác ngôn ngữ, khác cách tu, Phật tử khắp nơi có một biểu tượng để nhận ra nhau.

Năm màu và ý nghĩa

Theo truyền thống được kể lại, khi Đức Phật thành đạo, từ thân Ngài toả ra hào quang sáu màu. Năm màu đầu là năm sọc dọc trên cờ, màu thứ sáu là sự hoà quyện của cả năm, thể hiện bằng cột cuối có năm sọc ngang.

Cách giảng giải ý nghĩa từng màu không thống nhất tuyệt đối giữa các nước và các tác giả. Ở Việt Nam còn có cách giảng gắn năm màu với năm năng lực tu tập: tín (niềm tin đúng), tấn (siêng năng), niệm (nhớ biết, tỉnh thức), định (tâm vững), tuệ (hiểu biết sáng suốt). Các cách hiểu này bổ sung cho nhau, không cần tranh luận cách nào "đúng".

Điều đáng nhớ hơn cả: lá cờ không mang màu của một quốc gia hay dân tộc nào, mà lấy hình ảnh ánh sáng làm biểu tượng. Đó là lý do nó được nhiều truyền thống chấp nhận.

Nhận ra lá cờ đúng

Ngoài thị trường có nhiều lá cờ in sai thứ tự màu, sai tỉ lệ hoặc sai màu (cam thành đỏ, xanh dương thành xanh lá). Một lá cờ đúng có những điểm sau, nhìn khi cán cờ ở bên trái:

1. Năm sọc dọc từ trái sang phải theo thứ tự: xanh dương, vàng, đỏ, trắng, cam.
2. Cột cuối cùng bên phải chia thành năm sọc ngang, từ trên xuống dưới cũng theo thứ tự xanh dương, vàng, đỏ, trắng, cam.
3. Các sọc rộng bằng nhau; cột cuối rộng bằng một sọc dọc.

Khi mua cờ, nhất là mua số lượng lớn cho đạo tràng hay khu phố, nên kiểm thứ tự màu trước. Cờ sai thứ tự thì không nên treo.

Cách treo cờ Phật giáo đúng

Treo ngang

Treo cờ ngang trên cán, trên dây hoặc trên tường thì sọc xanh dương nằm sát cán cờ, cột năm màu ghép ở phía ngoài cùng, xa cán nhất. Nhìn từ phía trước, nếu cán cờ ở bên trái thì sọc xanh ở bên trái.

Treo dọc

Treo cờ dọc (cờ dài rủ xuống từ trên cao, cờ trang trí cột) thì sọc xanh dương ở trên cùng, các sọc nằm ngang theo thứ tự xanh, vàng, đỏ, trắng, cam từ trên xuống, phần năm màu ghép nằm ở dưới cùng.

Treo dây cờ nhỏ

Dây cờ nhỏ chăng ngang sân chùa, ngang đường vào dịp Phật Đản thường có hàng chục lá. Từng lá vẫn theo nguyên tắc treo ngang. Dây nên căng vừa, không võng sát đầu người đi đường, không vướng dây điện.

Treo cùng các lá cờ khác

Khi treo cờ Phật giáo cùng Quốc kỳ, theo thông lệ Quốc kỳ được đặt ở vị trí trang trọng hơn. Cách bố trí cụ thể (bên nào, cao thấp thế nào) nên theo hướng dẫn của Giáo hội và của chính quyền địa phương trong từng dịp lễ, thường được thông báo trước mùa Phật Đản.

Những điều nên tránh

• Không để cờ chạm đất, không giẫm lên cờ, không dùng cờ làm khăn trải bàn, khăn lau, bọc đồ.
• Không treo cờ rách, bạc màu. Cờ đã cũ nên thay; cờ cũ có thể gom lại gửi chùa để chùa xử lý trang trọng.
• Không treo cờ ngược, không treo lộn thứ tự màu.
• Không in cờ lên đồ dùng không phù hợp như dép, thảm chùi chân, bao bì sản phẩm thông thường.
• Không dùng lá cờ để quảng cáo hoặc gắn lên những hoạt động không liên quan tới Phật giáo.

Những điều này không phải kiêng kỵ tâm linh mà là phép lịch sự với một biểu tượng mà hàng triệu người trân trọng, giống như ta không giẫm lên lá cờ của một quốc gia.

Cờ Phật giáo trong các dịp lễ

Ở Việt Nam, cờ Phật giáo xuất hiện nhiều nhất vào mùa Phật Đản (rằm tháng Tư âm lịch): chùa treo cờ khắp sân, nhà Phật tử treo cờ trước cửa, các đoàn rước mang cờ. Vu Lan (rằm tháng Bảy), Tết Nguyên đán và các đại lễ khác cũng treo cờ. Nhiều chùa treo cờ thường xuyên ở cột cờ chính trong sân.

Với gia đình Phật tử, treo một lá cờ trước nhà dịp Phật Đản là cách góp vào không khí chung. Lễ xong, hạ cờ, gấp gọn, cất nơi khô ráo để dùng năm sau.

Cờ cũng được dùng trong các nghi lễ như lễ an vị Phật, khánh thành, khai mạc khoá tu, và có khi phủ trên linh cữu của chư tăng ni viên tịch, tuỳ nghi thức từng nơi.

Góc nhìn hôm nay: treo cờ mùa Phật Đản cho đúng

Nếu năm nay muốn treo cờ trước nhà dịp Phật Đản, đây là danh sách việc làm được ngay:

1. Lấy cờ năm ngoái ra kiểm: còn màu, không rách, đúng thứ tự xanh, vàng, đỏ, trắng, cam thì dùng tiếp.
2. Cần mua mới thì mua ở cửa hàng pháp khí gần chùa, kiểm thứ tự màu tại chỗ.
3. Gắn cờ lên cán hoặc giá treo, sọc xanh sát cán; nếu treo dọc thì sọc xanh ở trên.
4. Xem thông báo của chùa hoặc tổ dân phố về thời gian treo và cách treo cùng Quốc kỳ.
5. Hết lễ, hạ cờ, gấp gọn, cất vào túi vải.

Muốn tìm hiểu thêm về lịch sử lá cờ, có thể tìm đọc tư liệu về phong trào phục hưng Phật giáo ở Sri Lanka cuối thế kỷ 19, và tài liệu giới thiệu của Hội Phật giáo Thế giới.