Gặp thầy ở chùa: cách xưng hô, chào hỏi và xin lời khuyên

Gặp thầy ở chùa, cách an toàn nhất là chắp tay cúi chào, gọi "thầy" (với vị tăng) hoặc "sư cô" (với vị ni) và tự xưng "con", mở đầu câu bằng "bạch thầy" hay "thưa thầy". Lời chào phổ biến ở chùa Bắc tông là "A Di Đà Phật" hoặc "Mô Phật". Muốn xin lời khuyên thì nhờ người trong chùa hỏi trước xem thầy có thời gian không, chuẩn bị câu hỏi ngắn gọn, và hiểu rằng thầy có thể từ chối một số việc không thuộc phận sự người tu.

Gọi thế nào cho đúng: bảng xưng hô thường gặp

Người xuất gia trong Phật giáo Việt Nam có các bậc khác nhau, gọi là giáo phẩm. Người mới đi chùa không cần thuộc hết, chỉ cần biết vài cách gọi phổ biến để không lúng túng.

Tự xưng: phần lớn Phật tử tự xưng "con" khi nói với người xuất gia, bất kể tuổi đời. Người lớn tuổi hơn vị thầy trẻ đôi khi thấy ngại; khi đó xưng "con" vẫn là cách đúng mực, vì đó là kính trọng hàng ngũ người tu chứ không phải tính tuổi.

Từ "bạch" có nghĩa là thưa trình, dùng khi nói với người tu, như "Bạch thầy, con xin hỏi...". Nếu thấy chữ này lạ miệng, "thưa thầy" cũng hoàn toàn lễ độ.

Chào hỏi: chắp tay và một câu ngắn

Ở chùa Bắc tông, người ta chào nhau bằng cách chắp tay trước ngực, cúi đầu nhẹ, nói "A Di Đà Phật" hoặc nói tắt "Mô Phật". Câu này vừa là lời chào vừa là lời niệm Phật. Gặp thầy trên lối đi, chỉ cần dừng lại, chắp tay, cúi chào; không cần bắt chuyện nếu thầy đang bận.

Ở chùa Nam tông, Phật tử thường chắp tay cúi chào, khi vào gặp chư tăng trong nhà thì quỳ lạy ba lạy trước khi ngồi. Ở tịnh xá hệ phái Khất sĩ, cách chào chắp tay, niệm "Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật" khá phổ biến. Không biết thì quan sát người địa phương, hoặc cứ chắp tay cúi đầu là đủ.

Không bắt tay. Với người xuất gia, chào bằng cách chắp tay. Đặc biệt ở chùa Nam tông, phụ nữ không chạm vào chư tăng, khi dâng đồ thường đặt lên khăn hoặc khay để vị sư nhận. Ở chùa ni, nam giới cũng nên giữ khoảng cách tương tự.

Khi nào nên và không nên làm phiền thầy

Tăng ni có thời khoá riêng: tụng kinh sáng tối, giờ thọ trai (ăn cơm), giờ nghỉ trưa, giờ học, giờ làm việc chùa. Những lúc không nên đến gần xin gặp:

• Đang tụng kinh, đang hành lễ.
• Giờ thọ trai và nghỉ trưa.
• Đang tiếp khách khác, đang bận việc chùa.
• Tối muộn, nhất là ở chùa ni.

Cách đúng là hỏi người trực, văn phòng chùa, hoặc Phật tử lâu năm ở chùa: "Con muốn xin gặp thầy để hỏi một việc, không biết lúc nào thầy rảnh ạ?" Nhiều chùa có giờ tiếp khách riêng. Nhiều vị thầy nhận lời gặp vào cuối buổi lễ, ở nhà khách, có trà nước.

Ngồi, đứng, mời trà: những phép lịch sự nhỏ

• Đợi thầy mời mới ngồi. Thường ngồi ghế thấp hơn hoặc ngồi phía dưới.
• Dâng trà, đưa đồ bằng hai tay. Nhận đồ thầy đưa cũng hai tay.
• Không ngồi gác chân, duỗi chân về phía thầy.
• Đi sau, không đi trước khi cùng thầy đi trên lối hẹp.
• Không mời rượu, thuốc lá, không mời ăn món mặn ở chùa Bắc tông. Mời chư tăng Nam tông dùng cơm thì phải trước giờ ngọ.
• Không đưa phong bì trực tiếp vào tay nếu không chắc vị thầy đó nhận. Muốn cúng dường, có thể bỏ vào hòm công đức, hoặc hỏi văn phòng chùa.
• Ra về: đứng dậy, chắp tay xin phép, cảm ơn thầy đã dành thời gian.

Xin lời khuyên: hỏi gì, hỏi thế nào

Nhiều người đến chùa không chỉ để lễ mà để tìm một người lắng nghe khi gặp chuyện buồn, bế tắc. Đây là một nét đẹp của chùa Việt. Vài gợi ý để buổi gặp có ích:

1. Chuẩn bị trước điều muốn hỏi. Viết ra giấy hai, ba câu chính. Kể ngắn gọn hoàn cảnh, không cần kể hết từng chi tiết.
2. Hỏi về cách sống, cách tu, cách nhìn. Ví dụ: "Con hay nóng giận với con cái, con nên tập thế nào?", "Con mới bắt đầu tụng kinh ở nhà, nên chọn kinh nào?", "Mẹ con mới mất, con nên làm gì trong 49 ngày?"
3. Lắng nghe, không tranh luận. Có điều chưa hiểu thì xin thầy giải thích thêm; chưa đồng ý thì mang về suy nghĩ.
4. Tôn trọng khi thầy từ chối. Nhiều vị thầy không xem ngày, không xem tuổi, không giải hạn, không đoán vận hạn. Đây không phải từ chối giúp đỡ mà là giữ đúng phận sự người tu, vì lời Phật dạy đặt trọng tâm ở nhân quả và việc làm của mỗi người.

Những chuyện nên tìm thêm chuyên gia

Thầy có thể cho lời khuyên về cách nhìn, cách giữ tâm, nhưng không thay được bác sĩ, luật sư, chuyên gia tâm lý. Nếu đang trầm cảm, lo âu kéo dài, mất ngủ nặng, có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy tìm gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý ngay, song song với việc đến chùa. Một vị thầy hiểu chuyện cũng sẽ khuyên như vậy.

Chuyện tế nhị: những câu hỏi nên tránh

• Hỏi về đời tư trước khi xuất gia: vì sao đi tu, gia đình thế nào. Thầy tự kể thì nghe, không gặng hỏi.
• Hỏi về tài chính của chùa theo kiểu tra xét. Muốn biết công khai thu chi thì hỏi văn phòng chùa.
• So sánh thầy này với thầy kia, chùa này với chùa kia, tông phái này "đúng" hơn tông phái kia.
• Nhờ thầy chọn ngày cưới, xem tuổi làm nhà, xem số. Những việc này không phải phận sự người tu.

Góc nhìn hôm nay: lễ độ mà tự nhiên

Người trẻ thường ngại gặp thầy vì sợ nói sai, xưng sai. Thật ra phần lớn tăng ni rất quen tiếp người mới, và điều họ để ý nhất là thái độ chân thành chứ không phải từ ngữ. Gọi "thầy", xưng "con", chắp tay chào, nói năng nhẹ nhàng là đủ cho mọi tình huống.

Một mối quan hệ lâu dài với một ngôi chùa, một vị thầy gần nhà, có thể là chỗ dựa tinh thần rất quý. Bắt đầu từ những điều nhỏ: đi dự một khoá lễ, ở lại phụ dọn dẹp, chào thầy trước khi về.

Việc làm được ngay: tập nói to một lần trước gương câu "A Di Đà Phật, bạch thầy, con xin phép hỏi thầy một việc ạ" cho quen miệng. Lần tới gặp thầy ở chùa, câu mở đầu đã sẵn, phần còn lại sẽ dễ dàng hơn nhiều.