Một ứng dụng thiền đáng dùng là ứng dụng giúp người dùng ngồi xuống đều đặn rồi dần dần không cần đến nó nữa. Khi chọn, hãy xem nguồn hướng dẫn có rõ ràng không, có chế độ hẹn giờ im lặng không, có đòi quá nhiều quyền truy cập và gửi quá nhiều thông báo không. Khi dùng, nên cố định một giờ, một chỗ, bật chế độ không làm phiền, và sau vài tuần thử ngồi một mình không cần giọng dẫn.
Ứng dụng thiền giúp được gì, không giúp được gì
Với người mới, khó nhất của thiền không phải kỹ thuật mà là bắt đầu. Ngồi xuống, nhắm mắt, rồi không biết làm gì tiếp, năm phút trôi qua như nửa tiếng. Một giọng dẫn nhẹ nhàng, một tiếng chuông báo hết giờ, một lời nhắc "quay về hơi thở" giúp vượt qua giai đoạn đó. Ứng dụng cũng tiện ở chỗ luôn có sẵn trong túi, lúc nghỉ trưa, lúc chờ xe, lúc trước khi ngủ.
Về sức khoẻ, các tổng quan của những viện nghiên cứu y tế như NCCIH (Hoa Kỳ) cho biết nhiều nghiên cứu cho thấy thiền có thể giúp giảm căng thẳng và cải thiện cảm giác bình an, nhưng chất lượng bằng chứng không đồng đều và kết quả khác nhau tuỳ người. Thiền không chữa bệnh. Người đang có trầm cảm, lo âu kéo dài, mất ngủ nặng cần gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý; ứng dụng chỉ có thể là phần hỗ trợ, không phải phần điều trị.
Có một nghịch lý cần nói thẳng: ứng dụng thiền nằm trên đúng chiếc máy gây ra phần lớn sự xao nhãng. Mở máy để thiền, rồi thấy một tin nhắn, một thông báo, và mười phút sau vẫn đang lướt. Chọn và dùng ứng dụng thế nào chính là để tránh cái bẫy này.
Bảy tiêu chí khi chọn
| Tiêu chí | Nên tìm | Nên tránh |
|---|---|---|
| Nguồn hướng dẫn | Ghi rõ người hướng dẫn là ai, theo truyền thống hay phương pháp nào | Bài dẫn không rõ tác giả, giọng đọc máy không có nội dung chuẩn bị |
| Hẹn giờ im lặng | Có chế độ chỉ chuông đầu, chuông cuối, không giọng dẫn | Chỉ có bài dẫn, không ngồi yên một mình được |
| Thông báo | Tự chọn giờ nhắc, tắt được hoàn toàn | Nhắc liên tục, gửi khuyến mãi |
| Quyền truy cập | Không cần danh bạ, vị trí, micro nếu không dùng tới | Đòi nhiều quyền không liên quan |
| Dùng không mạng | Tải bài về nghe khi tắt mạng | Phải luôn có mạng mới chạy |
| Cách tính tiến độ | Ghi lại đơn giản, không gây áp lực | Huy hiệu, bảng xếp hạng, nhắc "sắp mất chuỗi ngày" |
| Chi phí | Giá và cách huỷ ghi rõ, có phần miễn phí đủ để thử | Tự gia hạn khó huỷ, khoá hết nội dung sau vài ngày |
Vì sao hẹn giờ im lặng quan trọng
Giọng dẫn hữu ích lúc đầu, nhưng nếu lúc nào cũng có người nói bên tai, tâm sẽ quen dựa vào giọng nói đó. Thiền theo nghĩa truyền thống là tự mình ở với hơi thở, với thân, với những gì đang khởi lên. Một ứng dụng chỉ có chuông đầu và chuông cuối là bước chuyển rất tốt từ "được dẫn" sang "tự ngồi".
Vì sao nên dè chừng chuỗi ngày và huy hiệu
Nhiều ứng dụng đếm số ngày liên tục, trao huy hiệu, so với người khác. Cách này giúp có động lực ban đầu, nhưng dễ biến thiền thành một việc phải hoàn thành, thậm chí một nguồn lo âu mới: "hôm nay chưa ngồi, mất chuỗi rồi". Tinh thần của thiền là có mặt với hiện tại, không phải giữ thành tích. Nếu thấy mình ngồi chỉ để không mất chuỗi, hãy tắt tính năng đó.
Quyền riêng tư
Một số ứng dụng ghi lại tâm trạng, giấc ngủ, nhịp tim. Những dữ liệu đó khá riêng tư. Trước khi cài, đọc phần chính sách quyền riêng tư xem dữ liệu được lưu ở đâu, có chia sẻ cho bên khác không. Không chắc thì chỉ dùng phần hẹn giờ, không nhập thêm thông tin cá nhân.
Ứng dụng theo truyền thống Phật giáo và ứng dụng "thư giãn"
Ứng dụng thiền trên thị trường khá đa dạng. Có loại bám theo một truyền thống Phật giáo cụ thể, dùng thuật ngữ như chánh niệm, từ bi quán, có cả kinh tụng. Có loại thế tục hoàn toàn, nói về "giảm stress", "ngủ ngon", "tập trung", dùng nhạc nền, tiếng mưa, tiếng sóng. Cả hai đều có chỗ dùng, chỉ cần biết mình đang cần gì.
- Muốn tập thiền theo đúng lời Phật dạy, gắn với tụng kinh, niệm Phật: chọn nguồn có liên hệ với một ngôi chùa, thiền viện hay vị thầy có truyền thừa rõ ràng.
- Chỉ muốn vài phút thư giãn giữa giờ làm: ứng dụng thế tục là đủ, nhưng đừng nhầm nhạc thư giãn với thiền.
- Người lớn tuổi quen tụng kinh: đôi khi một bản tụng ghi âm của ngôi chùa quen, một chiếc chuông nhỏ thật đặt ở nhà, hữu ích hơn mọi ứng dụng.
Cách dùng để có ích: một lộ trình bốn tuần
- Tuần 1, có giọng dẫn, 5 phút: chọn một bài dẫn về hơi thở, nghe cùng một giờ mỗi ngày, ví dụ ngay sau khi đánh răng buổi sáng. Bật chế độ không làm phiền trước khi bấm nghe.
- Tuần 2, có giọng dẫn, 10 phút: tăng thời gian. Sau mỗi buổi, nghĩ xem trong lúc ngồi tâm hay chạy về đâu, công việc, gia đình hay tiền bạc. Không cần ghi vào máy, nghĩ thầm là đủ.
- Tuần 3, nửa dẫn nửa im lặng: nghe bài dẫn 5 phút đầu, rồi chuyển sang hẹn giờ im lặng 5–10 phút.
- Tuần 4, chỉ chuông: chỉ dùng chuông đầu, chuông cuối. Đặt điện thoại úp mặt, cách xa một sải tay.
Sau bốn tuần, nhiều người thấy mình không cần mở ứng dụng nữa, chỉ cần một chiếc đồng hồ hẹn giờ. Đó là dấu hiệu tốt, không phải dấu hiệu bỏ cuộc.
Những lỗi hay gặp
- Thiền nằm trên giường rồi ngủ quên mỗi lần. Thiền trước khi ngủ có chỗ của nó, nhưng nếu muốn tập tỉnh thức thì nên ngồi, lưng thẳng, ở một chỗ khác giường.
- Vừa nghe bài dẫn vừa làm việc khác. Nấu ăn, lái xe, trả lời tin nhắn trong lúc nghe thì chỉ là nghe một giọng nói dễ chịu. Đặc biệt không nghe bài dẫn thiền khi đang lái xe.
- Đổi ứng dụng liên tục. Thử năm, sáu ứng dụng mỗi tuần là đang tìm kiếm chứ không phải đang tập. Chọn một, dùng đủ một tháng rồi mới đánh giá.
- Mong cảm giác đặc biệt. Thiền không phải để thấy ánh sáng hay cảm giác lâng lâng. Có buổi tâm yên, có buổi tâm loạn, cả hai đều là buổi tập.
- Trả tiền gói dài hạn ngay ngày đầu. Dùng bản miễn phí hoặc gói ngắn trước. Nếu vài tuần sau vẫn đều đặn thì mới tính tiếp.
Thử ngay: năm phút không cần cài gì
Trước khi tải bất kỳ ứng dụng nào, thử bài tập này với đồng hồ hẹn giờ có sẵn trong máy:
- Bật chế độ không làm phiền, hẹn giờ 5 phút, úp điện thoại xuống.
- Ngồi trên ghế, hai bàn chân chạm sàn, lưng thẳng nhưng không gồng, tay đặt trên đùi.
- Thở bình thường. Thở vào đếm thầm "một", thở ra đếm "hai", cho đến "mười" rồi quay lại "một".
- Khi nhận ra mình đang nghĩ chuyện khác và đã quên đếm, nhẹ nhàng quay về "một". Không trách mình.
- Chuông reo, mở mắt, ngồi yên thêm vài hơi thở rồi mới cầm máy.
Nếu làm được bài này năm ngày liên tiếp, có thể chưa cần ứng dụng nào cả. Nếu thấy khó bắt đầu, thì một ứng dụng có giọng dẫn sẽ giúp ích, và giờ đã biết nên tìm loại nào.
Góc nhìn hôm nay
Thiền trong nhà chùa xưa nay gắn với một nơi chốn, một người thầy, một nhịp sinh hoạt chung. Ứng dụng điện thoại mang một phần nhỏ của điều đó đến từng người, ở bất cứ đâu. Đó là điều tốt, miễn người dùng nhớ ứng dụng chỉ là cái bè qua sông, như hình ảnh quen thuộc trong lời Phật dạy: qua sông rồi thì không ai vác bè lên vai mà đi tiếp. Khi đã ngồi được một mình, hãy tìm đến một ngôi chùa hay thiền viện gần nhà để tham dự một buổi thiền chung, nơi có người hướng dẫn trực tiếp và bạn đồng tu.
Câu hỏi thường gặp
Ứng dụng thiền có thật sự giúp được không?
Với người mới, ứng dụng giúp bắt đầu dễ hơn nhờ giọng dẫn và lời nhắc. Nhiều nghiên cứu cho thấy thiền đều đặn có thể giúp giảm căng thẳng, nhưng kết quả khác nhau tuỳ người. Thiền không chữa bệnh, người có vấn đề sức khoẻ tâm thần kéo dài cần gặp bác sĩ.
Nên chọn ứng dụng thiền miễn phí hay trả phí?
Nên dùng phần miễn phí hoặc gói ngắn trước vài tuần. Chỉ cân nhắc trả phí khi đã duy trì được thói quen và thấy cần nội dung thêm. Đọc kỹ giá, cách gia hạn và cách huỷ trước khi đăng ký.
Thiền theo ứng dụng bao lâu mỗi ngày là đủ?
Người mới có thể bắt đầu từ 5 phút mỗi ngày, rồi tăng dần lên 10–20 phút. Đều đặn quan trọng hơn dài. Ngồi 5 phút mỗi ngày tốt hơn ngồi một giờ mỗi tuần một lần.
Có nên nghe bài thiền dẫn khi đang lái xe không?
Không nên. Bài thiền dẫn thường hướng sự chú ý vào bên trong và có thể làm buồn ngủ, nguy hiểm khi lái xe. Khi di chuyển, chỉ nên nghe pháp thoại hay nội dung bình thường ở âm lượng vừa phải, và ưu tiên tập trung vào đường.
Làm sao biết đã có thể thiền không cần ứng dụng?
Khi ngồi được 10 phút với chỉ tiếng chuông đầu và cuối mà không thấy bồn chồn quá mức, đó là lúc có thể bỏ giọng dẫn. Lúc ấy chỉ cần một đồng hồ hẹn giờ. Có thể quay lại bài dẫn bất cứ khi nào thấy cần.
