Tụng kinh tại nhà cho người mới bắt đầu: chọn kinh, giờ giấc, tư thế

Người mới tụng kinh tại nhà chỉ cần ba thứ: một bài kinh ngắn mình hiểu được đại ý, một khung giờ cố định mỗi ngày và một tư thế ngồi giữ được lưng thẳng mà không đau. Không bắt buộc phải có chuông mõ, bàn thờ lớn hay thuộc lòng nghi thức. Bắt đầu bằng Bát Nhã Tâm Kinh hoặc một đoạn niệm Phật khoảng mười phút, làm đều trong vài tuần, rồi mới tính đến kinh dài hơn.

Tụng kinh để làm gì

Chữ "tụng" nghĩa là đọc lên thành tiếng, có nhịp. Trong nhà chùa, tụng kinh không phải để đọc cho Phật nghe, cũng không phải để đổi lấy một điều mong cầu. Mục đích cốt lõi là đem lời dạy vào tâm mình: đọc chậm, nghe rõ từng chữ, để trong khoảng thời gian ấy ý nghĩ không chạy lung tung. Nhiều người lớn tuổi gọi đó là "giữ tâm", người trẻ thường gọi là "lắng lại".

Hiểu như vậy sẽ bớt được hai nỗi lo phổ biến của người mới. Thứ nhất là sợ tụng sai một chữ thì "có tội". Thứ hai là nghĩ phải tụng thật nhiều, thật dài mới "có công đức". Cả hai đều đặt trọng tâm sai chỗ. Một buổi tụng ngắn mà chú tâm thì giá trị hơn một buổi dài mà đầu óc để ở chỗ khác.

Chọn kinh nào để bắt đầu

Ở Việt Nam, các chùa Bắc tông có một số kinh rất quen thuộc với Phật tử tại gia. Mỗi kinh có độ dài và tinh thần khác nhau, nên chọn theo thời gian mình có và điều mình muốn thực tập.

Lời khuyên thực tế: tháng đầu chỉ tụng một bài, đừng gom nhiều kinh vào một buổi. Khi đã quen nhịp và quen chỗ ngồi, có thể thêm kinh thứ hai vào những ngày rảnh như mùng Một, ngày rằm.

Tụng âm Hán Việt hay tiếng Việt

Nhiều nghi thức ở Việt Nam vẫn giữ âm Hán Việt, ví dụ câu mở đầu Tâm Kinh "Quán Tự Tại Bồ Tát hành thâm Bát Nhã Ba La Mật Đa thời". Âm Hán Việt có nhịp đẹp, dễ tụng chung với chùa, nhưng người không học chữ Hán khó hiểu nghĩa. Cũng có nhiều bản tụng tiếng Việt do các chùa và thiền viện soạn. Cách làm hợp lý là tụng theo bản mà chùa mình hay lui tới đang dùng, đồng thời đọc thêm phần giải nghĩa để biết mình đang tụng điều gì. Không bên nào "linh" hơn bên nào.

Chọn quyển kinh

Nên dùng sách kinh do nhà xuất bản có giấy phép phát hành, hoặc bản in do chính chùa ấn tống. Bản chép tay, bản lưu truyền trên mạng xã hội dễ sai chữ, thiếu câu, có khi bị chèn thêm lời hứa hẹn "tụng đủ bao nhiêu biến sẽ được điều này điều kia". Lời hứa kiểu đó không có trong kinh, gặp thì bỏ qua.

Giờ tụng: sáng sớm hay buổi tối

Trong chùa, tăng ni có thời khoá cố định: công phu khuya trước bình minh và công phu chiều lúc chạng vạng. Ở nhà, không ai bắt phải theo đúng giờ đó. Điều quan trọng là giờ nào mình giữ được lâu dài.

• Sáng sớm, trước khi xem điện thoại: đầu óc còn trong, nhà còn yên. Hợp với người dậy sớm. Bất lợi là dễ bị cuốn vào việc nấu ăn, đưa con đi học.
• Buổi tối, sau khi tắm rửa: tụng xong là đi ngủ, tâm dịu lại sau một ngày. Bất lợi là dễ buồn ngủ, dễ bị khách hay việc nhà cắt ngang.
• Trưa hoặc giờ nghỉ: hợp với người làm ca, người ở trọ đông người. Năm, bảy phút cũng được.

Chọn một khung giờ, ghi ra giấy và dán gần chỗ tụng. Làm liên tục hai, ba tuần ở cùng một giờ, thói quen sẽ tự giữ mình. Bỏ một ngày thì hôm sau làm lại, không cần bù gấp đôi.

Tư thế ngồi và đứng khi tụng

Lưng thẳng nhưng không gồng, vai thả lỏng, cằm hơi thu vào là điểm chung của mọi tư thế. Từ đó tuỳ sức khoẻ mà chọn:

• Ngồi kiết già: hai bàn chân gác lên hai đùi. Vững nhưng khó với người mới, không nên cố.
• Ngồi bán già: một bàn chân gác lên đùi bên kia. Dễ hơn, nhưng nên đổi chân qua lại giữa các ngày.
• Ngồi xếp bằng trên bồ đoàn hay gối dày: đặt mông cao hơn đầu gối sẽ đỡ tê và giữ lưng thẳng dễ hơn.
• Quỳ có gối kê dưới mông: hợp với buổi tụng ngắn.
• Ngồi ghế: hoàn toàn được. Hai bàn chân chạm đất, lưng không tựa hẳn vào ghế.

Người có bệnh xương khớp, tim mạch, vừa mổ, phụ nữ mang thai nên chọn ghế và hỏi bác sĩ nếu định lạy nhiều. Tụng kinh là để thân tâm an, không phải để chịu đau.

Hai tay khi tụng có thể chắp trước ngực trong lúc tụng câu tán Phật đầu buổi, rồi đặt sách lên giá hoặc lên bàn nhỏ. Cầm sách bằng hai tay lâu sẽ mỏi vai, dễ làm buổi tụng thành gượng ép.

Trình tự một buổi tụng đơn giản

Nghi thức đầy đủ ở chùa có nhiều phần. Ở nhà, người mới có thể rút gọn còn bảy bước, mỗi bước đều có lý do:

1. Dọn chỗ: lau sơ bàn Phật hoặc mặt kệ, rửa tay, mặc đồ gọn gàng. Có áo tràng thì mặc, không có thì đồ kín đáo là được.
2. Thắp đèn, dâng hương nếu có. Một nén là đủ. Ở chung cư, nhiều người chỉ thắp đèn điện, không đốt hương cũng không sao.
3. Đảnh lễ: lạy ba lạy hoặc đứng chắp tay cúi đầu ba lần.
4. Ngồi yên vài hơi thở: để tâm từ việc ngoài đời trở về chỗ ngồi.
5. Tụng kinh chính: đọc vừa đủ nghe, đều nhịp.
6. Niệm Phật một lúc, ví dụ "Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật" hoặc "Nam mô A Di Đà Phật".
7. Hồi hướng và đảnh lễ kết thúc: nguyện cho điều lành từ buổi tụng đến với mọi người.

Nhiều sách kinh in sẵn phần "nghi thức" gồm các bài tán hương, kệ khai kinh, sám hối. Khi đã quen thì thêm dần. Kệ khai kinh âm Hán Việt bắt đầu bằng câu "Vô thượng thậm thâm vi diệu pháp", ý nói giáo pháp sâu xa khó gặp, nay được gặp thì nguyện hiểu được nghĩa chân thật. Câu ấy nhắc mình mở kinh với tâm học hỏi chứ không phải đọc cho xong.

Tụng to hay nhỏ, nhanh hay chậm

Tiếng tụng nên vừa đủ tai mình nghe rõ. Ở nhà phố sát vách, chung cư, khu trọ, tụng quá to vào sáng sớm hay tối muộn là làm phiền hàng xóm, đi ngược với chính tinh thần từ bi trong kinh. Có thể tụng nhỏ, hoặc tụng "kim cang" tức là mấp máy môi, phát âm rất khẽ.

Nhịp tụng nên chậm hơn nói chuyện thường một chút. Người mới hay tụng nhanh dần về cuối vì muốn xong. Một mẹo nhỏ: mỗi khi lật trang, ngừng một hơi thở rồi mới đọc tiếp. Nếu có mõ, mỗi tiếng mõ ứng với một chữ hoặc một nhịp, giúp giữ đều; không có mõ thì gõ nhẹ ngón tay lên đùi cũng được.

Những lỗi người mới hay gặp

• Ôm đồm: ngày đầu tụng cả Phổ Môn, Đại Bi, A Di Đà, tuần sau bỏ hẳn. Bắt đầu nhỏ thì giữ được lâu.
• Coi tụng kinh như giao kèo: tụng đủ số biến để mong đổi lấy may mắn. Lời Phật dạy đặt trọng tâm ở nhân quả và việc làm của chính mình; tụng kinh là nuôi tâm lành, không phải mua bán.
• Sợ sai mà không dám tụng: sai chữ thì sửa ở lần sau. Ngay trong chùa, người tụng lâu năm cũng có lúc vấp.
• Đọc mà không hiểu: dành mỗi tuần một buổi đọc phần giải nghĩa thay cho buổi tụng. Hiểu một đoạn thì đoạn ấy sống trong mình.
• Bày biện tốn kém: không cần tượng lớn, bộ pháp khí đắt tiền. Sự trang nghiêm đến từ sạch sẽ và thái độ, không đến từ giá tiền.
• Để điện thoại bên cạnh: một thông báo hiện lên là buổi tụng đứt. Bật chế độ máy bay hoặc để điện thoại ở phòng khác.

Khi nào nên hỏi thầy

Tụng kinh tại gia là việc tự làm được. Nhưng có lúc nên ghé chùa hỏi: khi muốn biết bản kinh mình đang dùng có đúng không, khi muốn tụng cho người thân mới mất, khi muốn quy y Tam Bảo, hoặc khi tụng lâu mà thấy lòng nặng nề hơn chứ không nhẹ đi. Các chùa thường có văn phòng hoặc giờ tiếp Phật tử; gọi điện hỏi trước sẽ đỡ mất công. Một lời chỉ dẫn trực tiếp của người tu lâu năm giúp mình tránh được nhiều đường vòng.

Nếu chuyện lo âu, buồn bã kéo dài nhiều tuần, mất ngủ nặng, tụng kinh có thể làm lòng dịu lại nhưng không thay được việc gặp bác sĩ hay chuyên gia tâm lý. Hai việc này đi cùng nhau được.

Việc làm được ngay tối nay

Chọn một góc sạch trong nhà, đặt một gối dày hoặc một chiếc ghế. Đặt hẹn giờ mười phút. Đảnh lễ ba lần, ngồi yên năm hơi thở, rồi tụng Bát Nhã Tâm Kinh thật chậm một lần. Tụng xong, niệm "Nam mô A Di Đà Phật" hoặc "Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật" mười lần, nguyện cho người trong nhà được bình an, rồi lễ ba lạy. Ghi lại giờ vừa tụng; ngày mai làm lại đúng giờ ấy.