Kinh A Di Đà và niệm Phật: thực hành của Tịnh độ tông tại gia

Kinh A Di Đà là bài kinh chính của Tịnh độ tông, kể về cõi Cực Lạc của Đức Phật A Di Đà và khuyên người nghe nhất tâm niệm danh hiệu Phật. Ở Việt Nam, kinh thường được tụng trong công phu chiều tại các chùa Bắc tông và trong lễ cầu siêu. Thực hành cốt lõi đi kèm là niệm Phật: nhớ và xưng câu "Nam mô A Di Đà Phật" một cách chuyên chú, ai cũng làm được, ở đâu cũng làm được.

Tịnh độ tông là gì

"Tịnh độ" nghĩa là cõi thanh tịnh. Tịnh độ tông là truyền thống tu tập dựa trên niềm tin vào bản nguyện của Đức Phật A Di Đà, mong sau khi mất được sinh về cõi Cực Lạc, nơi điều kiện tu học thuận lợi để tiến tới giác ngộ. Ở Trung Hoa, ngài Huệ Viễn ở Lư Sơn (cuối thế kỷ 4, đầu thế kỷ 5) thường được tôn là sơ tổ của truyền thống này.

Tịnh độ dựa trên ba bộ kinh chính, thường gọi là "Tịnh độ tam kinh":

• Kinh Vô Lượng Thọ: kể chuyện Tỳ kheo Pháp Tạng phát 48 đại nguyện, tu hành thành Phật A Di Đà và lập nên cõi Cực Lạc.
• Kinh Quán Vô Lượng Thọ: dạy các phép quán tưởng cõi Tịnh độ và Phật A Di Đà.
• Kinh A Di Đà: ngắn nhất, mô tả cõi Cực Lạc và khuyên chấp trì danh hiệu Phật. Đây là kinh được tụng hằng ngày.

Ở Việt Nam, Tịnh độ không tách hẳn thành một tông riêng mà hoà vào đời sống tu tập chung. Nhiều chùa theo tinh thần "Thiền Tịnh song tu": vừa thiền vừa niệm Phật. Với người lớn tuổi tại gia, niệm Phật là pháp tu gần gũi nhất.

Kinh A Di Đà nói gì

Kinh mở đầu theo lối quen thuộc: "Như thị ngã văn, nhất thời Phật tại Xá Vệ quốc, Kỳ Thụ Cấp Cô Độc viên", đó là lời tôn giả A Nan thuật lại điều mình được nghe: một thời Phật ở nước Xá Vệ, trong vườn của thái tử Kỳ Đà và trưởng giả Cấp Cô Độc. Điều đặc biệt là kinh này do Đức Phật tự nói ra mà không ai thưa hỏi, nên truyền thống gọi là kinh "vô vấn tự thuyết".

Nội dung có thể chia làm bốn phần:

1. Mô tả cõi Cực Lạc: ao bảy báu, nước có tám công đức, hoa sen nhiều màu toả ánh sáng, chim hót thành tiếng pháp, gió thổi hàng cây phát ra âm thanh vi diệu. Người ở đó nghe các âm thanh ấy thì tự nhiên nhớ Phật, nhớ Pháp, nhớ Tăng.
2. Giải thích danh hiệu: Phật có ánh sáng vô lượng và thọ mạng vô lượng nên gọi là A Di Đà. Đó là lý do người Việt hay niệm thêm danh hiệu "Vô Lượng Quang", "Vô Lượng Thọ".
3. Khuyên niệm Phật: kinh dạy người nghe "chấp trì danh hiệu", giữ danh hiệu Phật trong tâm một ngày đến bảy ngày, đạt tới "nhất tâm bất loạn", tức tâm chuyên nhất không tán loạn.
4. Chư Phật sáu phương tán thán: chư Phật ở phương Đông, Nam, Tây, Bắc, phương dưới, phương trên đều khen ngợi kinh này. Đoạn này dài, lặp cấu trúc, rất hợp để tụng đều nhịp.

Cách hiểu cõi Cực Lạc cũng có nhiều tầng. Có người tin như một cõi có thật ở phương Tây; có người nhấn mạnh câu "tâm tịnh thì cõi Phật tịnh", hiểu Tịnh độ trước hết là sự trong sạch của tâm ngay bây giờ. Các cách hiểu này cùng tồn tại trong truyền thống, không cần loại trừ nhau.

Niệm Phật: những cách làm phổ biến

Câu niệm phổ thông ở Việt Nam là "Nam mô A Di Đà Phật". "Nam mô" phiên âm từ namo, nghĩa là quy kính, nương về. Có nơi niệm ngắn gọn "A Di Đà Phật", cũng được. Khi chào nhau trong chùa, nhiều người dùng chính câu này thay cho lời chào.

Một buổi tụng kinh A Di Đà tại nhà

1. Đảnh lễ, dâng hương nếu có, ngồi ngay ngắn.
2. Đọc kệ khai kinh và tên kinh: "Phật Thuyết A Di Đà Kinh".
3. Tụng kinh với nhịp vừa phải. Kinh có độ dài trung bình, người mới nên nhìn sách.
4. Tụng thần chú vãng sanh nếu sách có in (thường tụng ba biến).
5. Niệm "Nam mô A Di Đà Phật" một lúc, có thể lần tràng hạt.
6. Niệm danh hiệu các vị Bồ Tát: Quán Thế Âm, Đại Thế Chí, Thanh Tịnh Đại Hải Chúng.
7. Hồi hướng và đảnh lễ.

Những ngày bận, có thể bỏ phần tụng kinh, chỉ niệm Phật năm, mười phút rồi hồi hướng. Truyền thống Tịnh độ rất coi trọng sự liên tục: niệm ít mà đều đặn tốt hơn niệm nhiều rồi bỏ.

Khi nào tụng kinh A Di Đà

• Công phu chiều: nhiều chùa Bắc tông tụng kinh A Di Đà vào buổi chiều tối. Người tại gia có thể chọn khung giờ tương tự.
• Lễ cầu siêu, tuần thất: kinh A Di Đà là kinh thường được tụng khi có người thân mất, trong suốt 49 ngày.
• Vía Phật A Di Đà: ngày 17 tháng Mười Một âm lịch theo truyền thống Bắc tông. Nhiều chùa tổ chức niệm Phật suốt ngày.
• Người lớn tuổi, người bệnh nặng: con cháu thường tụng kinh, niệm Phật bên cạnh để người thân an lòng.

Những hiểu lầm về niệm Phật

• Niệm Phật là "pháp dành cho người già": không đúng. Niệm Phật là phương pháp giữ tâm chuyên chú, người trẻ dùng được khi học, khi đi bộ, khi chờ đợi, khi căng thẳng.
• Cứ niệm là đủ, không cần sống tốt: kinh A Di Đà nói người muốn sinh về Cực Lạc cần "thiện căn, phước đức, nhân duyên" đầy đủ. Truyền thống Tịnh độ luôn đi kèm giữ giới, làm lành.
• Phải niệm hàng vạn câu mỗi ngày: có người phát nguyện niệm số lượng lớn, đó là lựa chọn cá nhân. Người mới nên đặt mục tiêu vừa sức, chẳng hạn một tràng 108 hạt.
• Niệm Phật để cầu giàu sang: niệm Phật hướng tới tâm thanh tịnh và giải thoát, không phải để đổi lấy tài lộc.

Niệm Phật trong đời thường

Cái hay của niệm Phật là không cần chỗ ngồi riêng. Chờ đèn đỏ, chờ thang máy, chờ nồi cơm chín, đều có thể niệm thầm vài câu. Mỗi câu niệm kéo tâm từ chỗ lo lắng, bực dọc về một điểm yên. Người bị mất ngủ nhẹ hay niệm theo hơi thở khi nằm; điều này có thể giúp thư giãn, nhưng mất ngủ kéo dài thì cần đi khám.

Trong gia đình có người già, niệm Phật cùng ông bà vào buổi tối là một cách gần gũi. Con cháu không cần thuộc kinh, chỉ cần ngồi cạnh và niệm theo vài phút.

Việc làm được ngay

Lấy một tràng hạt (hoặc đếm ngón tay mười lần mười). Tối nay, ngồi yên và niệm "Nam mô A Di Đà Phật" đủ một trăm lẻ tám câu, mỗi câu theo một hơi thở ra. Khi phát hiện tâm chạy đi chỗ khác, không trách mình, chỉ quay về câu niệm. Ghi lại số lần tâm chạy đi; một tuần sau so lại.