Kinh Phổ Môn: nội dung, khi nào tụng và tụng bao lâu cho đúng

Kinh Phổ Môn là phẩm thứ 25 của kinh Pháp Hoa, kể về hạnh nguyện của Bồ Tát Quán Thế Âm: lắng nghe tiếng kêu khổ của chúng sinh và hiện thân theo nhiều cách để giúp đỡ. Phật tử Việt thường tụng kinh này vào ngày rằm, mùng Một, các ngày vía Quán Thế Âm (19 tháng Hai, 19 tháng Sáu, 19 tháng Chín âm lịch) hoặc khi gia đình có chuyện lo lắng. Kinh dài hơn Tâm Kinh nhiều; tụng trọn một lần kèm phần nghi thức thường mất vài chục phút tuỳ nhịp.

Phổ Môn nghĩa là gì

Tên đầy đủ là Diệu Pháp Liên Hoa Kinh – Quán Thế Âm Bồ Tát Phổ Môn phẩm. "Phổ" là khắp, "môn" là cửa. "Phổ Môn" là cánh cửa mở khắp mọi nơi: Bồ Tát dùng nhiều phương tiện, nhiều hình tướng khác nhau để đến với mỗi người theo đúng hoàn cảnh của họ. Còn danh hiệu "Quán Thế Âm" nghĩa là quán xét, lắng nghe âm thanh của cuộc đời. Hai chữ ấy tóm được tinh thần cả phẩm kinh: lắng nghe thật sâu, rồi đến bằng đúng cách người kia cần.

Kinh Pháp Hoa phổ biến ở Việt Nam qua bản Hán dịch của ngài Cưu Ma La Thập, dịch giả lớn đầu thế kỷ 5. Phần kệ tụng ở cuối phẩm Phổ Môn thường được cho là bổ sung về sau từ một bản dịch khác; khi tụng, hai phần được ghép liền nhau.

Nội dung kinh theo từng phần

Phẩm kinh có cấu trúc rõ ràng, nắm được thì tụng sẽ không thấy dài.

1. Câu hỏi mở đầu. Bồ Tát Vô Tận Ý đứng dậy, chắp tay hỏi Đức Phật vì sao Bồ Tát kia tên là Quán Thế Âm. Câu mở đầu âm Hán Việt quen thuộc với người tụng: "Nhĩ thời Vô Tận Ý Bồ Tát tức tùng toà khởi".
2. Thoát các nạn. Đức Phật kể: ai gặp khổ não mà nhất tâm xưng danh Quán Thế Âm thì Bồ Tát lắng nghe; kinh nêu các cảnh hiểm như lửa lớn, nước cuốn, gió dữ đưa thuyền trôi dạt, dao gậy, gông cùm, giặc cướp.
3. Bớt tham, sân, si. Người nhiều tham dục, nhiều nóng giận, nhiều si mê, thường niệm và cung kính Quán Thế Âm thì những thứ ấy lắng dịu.
4. Cầu con. Kinh nhắc chuyện người cầu con trai, con gái. Đây là đoạn dân gian hay nhớ nhất.
5. Ba mươi ba ứng thân. Bồ Tát tuỳ người cần mà hiện thân Phật, Bồ Tát, vua chúa, quan chức, cư sĩ, tỳ kheo, phụ nữ, trẻ nhỏ… để thuyết pháp. Truyền thống Việt Nam quen gọi là ba mươi ba ứng thân.
6. Chuỗi anh lạc. Vô Tận Ý cởi chuỗi ngọc dâng Bồ Tát; Bồ Tát chia làm hai phần, dâng lên Đức Phật Thích Ca và tháp Phật Đa Bảo. Chi tiết nhỏ này cho thấy hạnh không giữ gì cho riêng mình.
7. Kệ trùng tụng. Phần kệ nhắc lại toàn bộ ý trên bằng thơ, nhịp đều, nhiều câu đẹp như "Từ nhãn thị chúng sinh, phước tụ hải vô lượng", nghĩa là đem mắt từ bi nhìn chúng sinh, phúc tụ lại như biển không lường.

Hiểu "thoát nạn" thế nào cho đúng

Đây là chỗ dễ hiểu lệch nhất. Đọc theo mặt chữ, kinh như hứa rằng cứ niệm danh hiệu là thoát lửa, thoát nước. Nhiều vị giảng sư đã giải thích kinh theo nhiều tầng nghĩa, và có thể tóm lại thế này:

• Tầng niềm tin: người đang hoảng sợ, niệm danh hiệu giúp tâm bám vào một điểm tựa, bớt hoảng loạn, nhờ vậy có khi xử lý tình huống tốt hơn.
• Tầng tâm lý: lửa là lửa giận, nước là nước tham ái cuốn trôi, gông cùm là những trói buộc trong lòng. Niệm Quán Thế Âm là học cách lắng nghe chính mình để tháo bớt những thứ đó.
• Tầng hành động: học hạnh Quán Thế Âm nghĩa là chính mình trở thành người lắng nghe, người giúp đỡ cho người khác. Kinh gọi Bồ Tát là "thí vô uý giả", người ban sự không sợ hãi. Ai cũng có thể làm việc ấy cho người bên cạnh.

Hiểu như vậy thì kinh không phải lời hứa đổi chác, cũng không thay cho việc chữa bệnh, báo cháy, gọi cứu hộ. Lời Phật dạy đặt trọng tâm ở nhân quả và việc làm của mình; tụng kinh nuôi tâm lành và sự bình tĩnh để mình hành động đúng.

Khi nào thường tụng kinh Phổ Môn

Ba ngày vía là truyền thống của Phật giáo Bắc tông Đông Á; Nam tông không có lịch này. Không cần chờ đúng ngày vía mới tụng.

Tụng bao lâu và tụng thế nào

Không có quy định bắt buộc phải tụng đủ bao nhiêu biến hay bao nhiêu ngày. Một số gia đình phát nguyện tụng liên tục bảy ngày, hai mươi mốt ngày hay bốn mươi chín ngày khi có việc cần cầu an; đó là cách tự giữ kỷ luật chứ không phải điều kiện để kinh "có hiệu lực". Người mới nên bắt đầu bằng một biến vào tối rằm hoặc mùng Một, rồi tăng dần nếu thấy hợp.

Một buổi tụng Phổ Môn tại nhà

1. Đảnh lễ, dâng hương nếu có.
2. Niệm danh hiệu "Nam mô Đại Từ Đại Bi Quán Thế Âm Bồ Tát" ba lần.
3. Đọc kệ khai kinh, rồi tụng phần văn xuôi với nhịp vừa phải.
4. Tụng phần kệ với nhịp đều, mỗi câu năm chữ.
5. Niệm danh hiệu Quán Thế Âm một lúc; có thể đếm bằng tràng hạt.
6. Hồi hướng, nêu tên người mình muốn cầu an, và đảnh lễ.

Phần văn xuôi có nhiều câu lặp mô thức "nhược hữu… Quán Thế Âm Bồ Tát danh giả". Dễ tụng đều mà cũng dễ tụng trôi. Mẹo giữ chú tâm: ở mỗi cảnh nạn, dừng một nhịp hình dung một người thật đang gặp khó khăn tương tự, gửi đến họ một ý nguyện lành.

Tụng cho người khác có được không

Được, và đây là lý do phổ biến nhất để tụng Phổ Môn. Khi hồi hướng, nói rõ tên người được cầu an. Tuy vậy, nếu có thể, hãy làm thêm một việc cụ thể cho người ấy: gọi một cuộc điện thoại, đưa đi khám, nấu một bữa cơm. Tinh thần Quán Thế Âm là lắng nghe rồi hành động.

Những hiểu lầm hay gặp

• Cầu con thì phải tụng đúng Phổ Môn mới được: đoạn cầu con nằm trong kinh, nhưng chuyện sinh nở cần sự thăm khám y khoa. Tụng kinh nuôi tâm an, không thay bác sĩ.
• Bỏ dở giữa chừng là "phạm": nếu đang tụng mà có việc gấp, dừng lại lo việc, sau đó tụng tiếp hoặc tụng lại. Không có hình phạt nào.
• Quán Thế Âm chỉ mang hình nữ: trong kinh, Bồ Tát hiện nhiều thân, cả nam lẫn nữ. Hình tượng Phật Bà Quan Âm trong trang phục nữ là cách thể hiện phổ biến ở Đông Á, trong đó có Việt Nam.
• Phải có tượng Quan Âm mới được tụng: tụng trước tượng Phật, trước ảnh, hoặc chỉ ở một góc sạch đều được.

Học hạnh Quán Thế Âm trong một ngày bình thường

Đọc kinh Phổ Môn nhiều lần, nhiều người nhận ra phẩm kinh không chỉ nói về một vị Bồ Tát ở xa. Đó là một lời mời: tập lắng nghe. Lắng nghe con kể chuyện ở trường mà không cắt ngang. Lắng nghe cha mẹ già nói lại chuyện cũ. Lắng nghe đồng nghiệp đang căng thẳng. Mỗi lần như thế là một "ứng thân" nhỏ.

Việc làm được ngay

Tối rằm tới, thay vì tụng thật dài, hãy tụng phần kệ của Phổ Môn một lần thật chậm. Trước khi hồi hướng, nghĩ đến một người quen đang khó khăn và viết ra một việc cụ thể mình sẽ làm cho họ trong tuần. Sáng hôm sau, làm việc đó.