Bán đảo Sơn Trà, nơi có chùa Linh Ứng Bãi Bụt, là một khối núi rừng nhô ra biển ở phía đông bắc Đà Nẵng, được bảo vệ như khu bảo tồn thiên nhiên và là nơi sinh sống của voọc chà vá chân nâu, loài linh trưởng quý hiếm có tên trong Sách Đỏ. Đi chùa rồi ngắm rừng ở đây là trải nghiệm hiếm có giữa một thành phố, nhưng cần đi có trách nhiệm: không cho động vật ăn, không gây ồn, không xả rác, không bẻ cây và lái xe thật chậm trên đường đèo.
Sơn Trà: rừng giữa thành phố biển
Sơn Trà giống như một bàn tay núi chìa ra biển, che chắn cho vịnh Đà Nẵng ở phía tây. Phần lớn bán đảo là rừng, xen giữa là các bãi biển nhỏ nằm trong những vòng cung đá. Đỉnh cao nhất thường được gọi là đỉnh Ốc, cao khoảng gần 700 m. Từ trung tâm thành phố chỉ mất chừng hai mươi, ba mươi phút đi xe là đã ở giữa rừng — điều mà ít thành phố lớn nào có.
Rừng Sơn Trà thuộc kiểu rừng nhiệt đới ven biển, có nhiều tầng: cây gỗ lớn, cây bụi, dây leo, phong lan. Trên bán đảo có cây đa cổ thụ rễ lớn mà người địa phương gọi là cây đa nghìn năm, đã được công nhận là cây di sản. Ven biển có các rạn san hô, nhưng chịu áp lực lớn từ du lịch và tàu thuyền.
Voọc chà vá chân nâu: "nữ hoàng linh trưởng"
Voọc chà vá chân nâu là loài linh trưởng đặc hữu của bán đảo Đông Dương, thường được gọi bằng biệt danh "nữ hoàng linh trưởng" vì bộ lông nhiều màu: mặt màu cam vàng, thân xám, tay trắng, chân màu nâu đỏ, đuôi trắng. Người ta còn gọi chúng là "voọc ngũ sắc". Sơn Trà là một trong những nơi dễ quan sát loài này nhất, vì rừng nằm sát đường và chúng quen sống gần con người.
Voọc chà vá chân nâu là loài nguy cấp, có tên trong Sách Đỏ Việt Nam và danh sách loài bị đe doạ của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN). Chúng ăn lá cây là chính, hệ tiêu hoá thích nghi với lá non, quả xanh; thức ăn của người có thể làm chúng bệnh. Số lượng cá thể trên bán đảo được các nhóm nghiên cứu ước tính định kỳ; con số mỗi đợt khác nhau nên ở đây không nêu.
Khi nào và ở đâu dễ gặp
Voọc thường hoạt động vào sáng sớm và chiều muộn, khi trời mát. Chúng hay ở trên tán cây cao ven đường, ít khi xuống đất. Đi xe chậm, nhìn lên tán lá và để ý những cành rung không theo gió là cách tìm thấy chúng. Đừng bấm còi, đừng dừng xe đột ngột giữa đường đèo để chụp; tìm chỗ đỗ an toàn rồi mới quan sát.
Khỉ ở quanh chùa
Ngoài voọc, Sơn Trà có khỉ, thường thấy ở khu vực đường lên và quanh chùa. Khỉ quen được cho ăn có thể giật đồ, cào người. Giữ chặt túi, không cầm thức ăn lộ ra, không trêu chọc chúng. Thấy khỉ đến gần, đứng yên, tránh nhìn thẳng vào mắt và từ từ đi chỗ khác.
Những điểm nên biết quanh chùa Linh Ứng
| Điểm | Đặc điểm | Lưu ý |
|---|---|---|
| Bãi Bụt | Bãi biển dưới chân chùa Linh Ứng | Nước gần bờ có rạn đá, đi chân cẩn thận |
| Đường ven bán đảo | Đường đèo uốn quanh sườn núi, nhìn ra biển | Dốc, cua gấp; chạy chậm, nhất là trời mưa |
| Cây đa cổ thụ | Cây đa lớn, rễ phụ toả rộng, được công nhận cây di sản | Không leo trèo, không khắc chữ lên thân |
| Đỉnh Bàn Cờ | Điểm cao có tượng hai ông tiên ngồi đánh cờ, gắn với một truyền thuyết dân gian | Gió mạnh, đường lên rất dốc |
| Các bãi phía bắc bán đảo | Bãi đá, bãi cát nhỏ, gần rạn san hô | Một số khu có quy định hạn chế, xem biển báo của ban quản lý |
Một số tuyến đường và khu vực trên bán đảo có thể bị hạn chế theo giờ hoặc theo mùa vì lý do an toàn và bảo tồn. Trước khi đi xa hơn khu chùa, hãy xem biển báo và thông báo của ban quản lý.
Đi Sơn Trà có trách nhiệm: mười điều
- Không cho động vật hoang dã ăn. Kể cả "chỉ một quả chuối". Thức ăn của người làm chúng bệnh, phụ thuộc và hung dữ hơn.
- Giữ khoảng cách. Quan sát bằng mắt hoặc ống nhòm, không đến gần để chụp ảnh cận.
- Không dùng đèn flash, không bật loa. Âm thanh lớn làm động vật hoảng.
- Mang rác về. Túi ni lông, chai nhựa trên rừng có thể bị động vật ăn phải.
- Không bẻ cây, hái hoa, đào phong lan. Đây là khu bảo tồn; mang cây ra khỏi rừng là vi phạm.
- Không mua bán động vật hoang dã, kể cả "thú cưng" hay "thịt rừng". Thấy có dấu hiệu săn bắt, báo cho cơ quan kiểm lâm.
- Lái xe chậm. Động vật có thể băng qua đường; xe chạy nhanh trên đèo cũng là nguy cơ cho chính mình.
- Không đốt lửa trong rừng. Mùa khô dễ cháy; khi thắp hương ở chùa, cắm đúng lư hương.
- Không dẫm lên san hô khi tắm biển, lặn ngắm; không bẻ san hô làm kỷ niệm.
- Đi theo lối có sẵn. Tự mở lối trong rừng làm hỏng thảm thực vật và dễ lạc.
Đi chùa và giữ rừng: hai việc là một
Giới đầu tiên trong năm giới của người Phật tử tại gia là không sát sinh. Hiểu rộng ra, đó là tôn trọng sự sống, không làm hại muôn loài. Một ngôi chùa dựng giữa rừng bảo tồn như chùa Linh Ứng Bãi Bụt vì thế có ý nghĩa đặc biệt: đến lễ Phật rồi bước ra ngoài, gặp một đàn voọc trên tán cây, là thấy ngay lời dạy ấy có hình hài cụ thể.
Truyền thống Phật giáo còn có tục phóng sinh, tức thả các loài vật bị bắt về với tự nhiên. Tuy nhiên, việc mua chim, cá về "phóng sinh" ồ ạt đã bị nhiều người, kể cả trong giới Phật giáo, nhắc nhở vì tạo ra cả một vòng buôn bán bắt rồi thả, làm chết nhiều con vật hơn. Thả cá không đúng loài xuống sông hồ còn có thể gây hại cho hệ sinh thái. Cách gần với tinh thần từ bi hơn là bảo vệ chỗ sống của các loài, như giữ rừng Sơn Trà sạch và yên.
Góc nhìn hôm nay: một buổi sáng nghe rừng
Lần tới lên chùa Linh Ứng Bãi Bụt, thử dành thêm nửa giờ cho rừng. Đi sớm, lễ chùa xong thì tìm một chỗ đỗ xe an toàn ven đường đèo, tắt máy, đứng yên năm phút. Nghe tiếng chim, tiếng lá, có khi tiếng lá động trên cao vì một đàn voọc di chuyển. Không cần chụp ảnh, chỉ cần nghe. Đó là kiểu thiền mở mắt mà ai cũng làm được.
Ai muốn tìm hiểu kỹ hơn về voọc chà vá chân nâu và đa dạng sinh học Sơn Trà có thể tìm đọc tài liệu của các tổ chức bảo tồn đang làm việc tại Đà Nẵng, hoặc tham gia các buổi tình nguyện nhặt rác, trồng cây do các nhóm cộng đồng tổ chức. Một buổi sáng nhặt rác trên bán đảo cũng là một buổi công quả, theo đúng nghĩa.
Câu hỏi thường gặp
Voọc chà vá chân nâu sống ở đâu tại Đà Nẵng?
Chủ yếu ở rừng bán đảo Sơn Trà, gần chùa Linh Ứng Bãi Bụt. Chúng hay ở trên tán cây cao ven đường, dễ gặp vào sáng sớm và chiều muộn.
Vì sao gọi voọc chà vá chân nâu là nữ hoàng linh trưởng?
Vì bộ lông nhiều màu nổi bật: mặt cam vàng, thân xám, tay trắng, chân nâu đỏ, đuôi trắng. Người ta còn gọi chúng là voọc ngũ sắc.
Có được cho voọc, khỉ ở Sơn Trà ăn không?
Không nên. Thức ăn của người có thể làm chúng bệnh, khiến chúng phụ thuộc và trở nên hung dữ, giật đồ du khách. Hãy quan sát từ xa.
Bán đảo Sơn Trà có gì ngoài chùa Linh Ứng?
Có rừng bảo tồn, cây đa cổ thụ được công nhận cây di sản, đỉnh Bàn Cờ, nhiều bãi biển nhỏ và rạn san hô. Một số khu có quy định hạn chế, nên xem biển báo của ban quản lý.
Đi xe máy lên Sơn Trà có nguy hiểm không?
Đường đèo dốc, nhiều cua gấp, có thể trơn khi mưa. Nếu đi chậm, kiểm tra phanh trước khi đi và không vượt ở khúc cua khuất thì đi được, nhưng người chưa quen đường đèo nên đi ô tô hoặc taxi.
