Tượng Quan Âm chùa Linh Ứng Bãi Bụt: ý nghĩa, kích thước, cách chiêm bái

Tượng Phật Bà Quan Âm ở chùa Linh Ứng Bãi Bụt là tượng Quán Thế Âm Bồ Tát dáng đứng, màu trắng, cao khoảng 67 m theo giới thiệu của chùa, đặt trên đài sen và quay mặt ra biển Đông. Ý nghĩa cốt lõi của pho tượng là lòng từ bi "lắng nghe tiếng kêu của cuộc đời", được người dân vùng biển gửi gắm mong ước bình an. Chiêm bái đúng cách rất đơn giản: đứng ở khu lễ, chắp tay, niệm thầm danh hiệu Bồ Tát vài lần, rồi dành vài phút lặng nhìn ra biển.

"Phật Bà Quan Âm" thật ra là Bồ Tát

Người Việt quen gọi là "Phật Bà Quan Âm", nhưng theo giáo lý, Quán Thế Âm là một vị Bồ Tát, tức người đã giác ngộ sâu nhưng phát nguyện ở lại cứu giúp chúng sinh, chưa nhập Niết Bàn. Gọi "Phật Bà" là cách gọi dân gian thân thương, không ai trách; chỉ cần biết để khi đọc kinh, nghe giảng không bị bối rối.

Tên gốc tiếng Phạn là Avalokiteśvara. Khi dịch sang chữ Hán có hai cách phổ biến:

• Quán Thế Âm (觀世音): "quán" là nhìn sâu, lắng nghe; "thế âm" là tiếng của thế gian. Gộp lại: vị lắng nghe tiếng kêu khổ của đời.
• Quán Tự Tại (觀自在): vị quán chiếu mà tự tại, không vướng mắc. Tên này xuất hiện ở câu mở đầu Bát Nhã Tâm Kinh: "Quán Tự Tại Bồ Tát hành thâm Bát nhã Ba la mật đa thời…".

"Quan Âm" là cách gọi tắt. Ở Ấn Độ, Bồ Tát thường được tạc dáng nam; khi Phật giáo vào Trung Hoa rồi Việt Nam, hình tượng dần mang dáng nữ, hiền hậu như người mẹ. Đó là quá trình bản địa hoá kéo dài nhiều thế kỷ, không phải hai vị khác nhau.

Kích thước và hình dáng pho tượng

Các thông số dưới đây lấy theo cách chùa và các nguồn giới thiệu phổ biến; nên đọc như con số tham khảo:

Con số 67 m hay được so với các tượng lớn khác, và nhiều trang viết gọi đây là một trong những tượng Quán Thế Âm cao nhất Việt Nam. Những so sánh kiểu "cao nhất" thay đổi theo thời gian vì các chùa khác vẫn đang xây, nên tốt nhất đừng dựa vào nó. Điều đáng chú ý hơn là vị trí: tượng đứng ở lưng chừng núi, nhìn rộng ra vịnh, nên từ nhiều nơi trong thành phố và từ biển đều thấy.

Đọc ý nghĩa qua từng chi tiết

Bình nước cam lồ

Quán Thế Âm thường được tạc tay cầm bình nhỏ, gọi là bình cam lồ hay tịnh bình. "Cam lồ" nghĩa đen là sương ngọt. Trong ngôn ngữ nhà Phật, nước cam lồ tượng trưng cho lời dạy và lòng từ có thể làm dịu cơn nóng của phiền não: giận, lo, sợ hãi. Có tượng tạc thêm nhành dương liễu cắm trong bình, như cây chổi mềm rảy nước mát lên đời.

Đài sen

Sen mọc từ bùn mà hoa không vương mùi bùn. Đặt Bồ Tát trên đài sen là nói rằng sự thanh tịnh không nằm ở chỗ trốn khỏi cuộc đời, mà ở giữa cuộc đời vẫn giữ được tâm trong.

Hướng ra biển

Kinh Phổ Môn kể nhiều cảnh Quán Thế Âm cứu người gặp nạn, trong đó có cảnh gặp sóng gió giữa biển. Với một thành phố biển, chi tiết này dễ chạm vào lòng người. Có những lời kể rằng từ khi có tượng, vùng biển trước mặt bớt bão hơn — đó là niềm tin dân gian, không phải điều đã được kiểm chứng. Hiểu đúng theo nhà Phật thì "cứu nạn" trước hết là giúp người ta bình tĩnh, sáng suốt và biết thương nhau giữa hoạn nạn.

Kinh và câu niệm gắn với Quán Thế Âm

Người đi lễ tượng Quán Thế Âm thường niệm hoặc tụng những bài sau. Biết chúng là gì sẽ giúp mình bớt lúng túng khi nghe người xung quanh tụng:

• Danh hiệu: "Nam mô Đại Bi Quán Thế Âm Bồ Tát". "Nam mô" là kính lễ, quy y; "Đại Bi" là lòng thương lớn. Đây là câu ai cũng niệm được, không cần thuộc kinh.
• Kinh Phổ Môn: phẩm thứ hai mươi lăm của kinh Pháp Hoa, kể về hạnh nguyện của Bồ Tát. Người Việt hay tụng vào ngày vía Quán Thế Âm và ngày rằm, mùng Một.
• Chú Đại Bi: bài thần chú dài, tụng theo âm Hán Việt cổ truyền, phổ biến trong thời khoá chùa Bắc tông.
• Lục tự đại minh chú: sáu chữ, âm Hán Việt quen đọc là "Án ma ni bát di hồng".

Ba ngày vía Quán Thế Âm theo lịch Bắc tông là 19 tháng Hai, 19 tháng Sáu và 19 tháng Chín âm lịch. Vào những ngày này chùa Linh Ứng Bãi Bụt thường rất đông.

Cách chiêm bái tượng Quán Thế Âm cho trọn vẹn

1. Lễ Phật ở chính điện trước. Theo nếp chùa Việt, Phật là ngôi chính, lễ xong mới ra lễ Bồ Tát.
2. Đến khu lễ dưới chân tượng. Đứng ở chỗ dành cho người lễ, không leo lên bệ, không chạm tay vào tượng nếu có biển nhắc.
3. Chắp tay, thở chậm ba hơi. Trước khi niệm gì, để hơi thở lắng xuống đã.
4. Niệm danh hiệu ba lần, đọc thầm hoặc khẽ, rồi lạy hoặc cúi đầu.
5. Nói với lòng mình một điều cụ thể thay vì xin chung chung. Ví dụ: "Con nguyện tuần này bớt nặng lời với mẹ." Đó là cách cầu nguyện gần với lời Phật dạy nhất: biến lòng mong thành việc làm của mình.
6. Đứng lặng nhìn ra biển vài phút trước khi đi tiếp hoặc chụp ảnh.

Không cần mang lễ vật đắt tiền hay đốt nhiều hương. Lời Phật dạy đặt trọng tâm ở nhân quả và việc làm của mỗi người; Bồ Tát không "đổi" bình an lấy lễ vật. Nhiều chùa đã khuyến khích bỏ hoặc hạn chế đốt vàng mã, và khách nên tôn trọng quy định riêng của chùa về chỗ thắp hương.

Chụp ảnh với tượng mà không mất lễ

Ai đến cũng muốn có tấm ảnh với pho tượng trắng giữa trời xanh. Vài điều giúp giữ được cả ảnh đẹp lẫn sự tôn kính:

• Chụp từ sân phía dưới, lùi ra xa để thấy trọn tượng và đài sen; góc này đẹp hơn đứng sát chân tượng.
• Không tạo dáng "nâng", "chạm", "hôn" tượng bằng góc máy đánh lừa; nhiều người đi lễ thấy khó chịu.
• Nhường chỗ cho người đang quỳ lạy, không đứng chắn trước họ để chụp.
• Ảnh đẹp nhất thường vào sáng sớm, khi nắng chiếu từ phía biển lên mặt trước của tượng; chiều muộn tượng bị ngược sáng.

Góc nhìn hôm nay: tượng lớn, lòng nhỏ

Một pho tượng lớn dễ khiến người ta chú ý đến con số: cao bao nhiêu, nặng bao nhiêu, tốn bao nhiêu. Nhưng nếu hỏi các bậc tu hành, câu trả lời thường giống nhau: tượng là phương tiện để nhắc, không phải để sùng bái hình khối. Đứng trước Quán Thế Âm, câu hỏi đáng mang về là "mình đã lắng nghe ai chưa?".

Một việc làm được ngay sau chuyến đi: trong ba ngày tới, mỗi ngày chọn một người thân và nghe họ nói trọn vẹn năm phút mà không ngắt lời, không cầm điện thoại. Đó chính là hạnh "quán thế âm" ở mức nhỏ nhất. Ai muốn tìm hiểu sâu hơn có thể đọc kinh Phổ Môn trong các bản kinh tụng phổ thông của chùa, hoặc ghé chùa Linh Ứng Non Nước ở Ngũ Hành Sơn vào tháng Hai âm lịch để xem lễ hội Quán Thế Âm — một sinh hoạt văn hoá lâu đời của Đà Nẵng.