Tụng kinh cho người mất 49 ngày: ý nghĩa tuần thất và việc nên làm

Theo truyền thống Phật giáo Bắc tông, 49 ngày sau khi một người mất là quãng thời gian quan trọng, nên gia đình thường tụng kinh, làm phước và hồi hướng mỗi tuần một lần (gọi là cúng thất hay tuần thất), kết thúc bằng lễ chung thất ở ngày thứ 49. Kinh thường tụng là kinh A Di Đà, kinh Địa Tạng, Tâm Kinh và niệm Phật. Điều cốt lõi không nằm ở mâm cúng hay số tiền bỏ ra, mà ở việc người sống làm điều lành, sống hoà thuận và hồi hướng cho người đã khuất; người nhà hoàn toàn có thể tự tụng kinh tại nhà.

Vì sao lại là 49 ngày

Con số 49 bắt nguồn từ quan niệm "thân trung ấm" trong một số truyền thống Phật giáo Bắc tông: sau khi chết và trước khi tái sinh, thần thức trải qua một giai đoạn trung gian, dài tối đa bảy tuần. Mỗi tuần (bảy ngày) là một mốc, nên có bảy lần cúng thất, cộng lại là 49 ngày.

Cần biết rằng không phải truyền thống Phật giáo nào cũng hiểu như vậy. Phật giáo Nam tông (Thượng toạ bộ) nhìn chung không chấp nhận giai đoạn trung ấm, cho rằng tái sinh diễn ra ngay. Tuy vậy, Phật tử Nam tông vẫn làm phước, cúng dường chư tăng và hồi hướng cho người đã mất vào những dịp như ngày thứ bảy, ngày thứ một trăm. Như vậy, dù cách giải thích khác nhau, cả hai truyền thống đều gặp nhau ở chỗ: người sống làm điều lành và hồi hướng.

Kinh Địa Tạng nói gì về 49 ngày

Kinh Địa Tạng Bồ Tát Bổn Nguyện, được tụng nhiều trong mùa tang ở Việt Nam, có phẩm nói về lợi ích cho người còn và người mất. Kinh khuyên trong 49 ngày, người thân nên làm việc lành và hồi hướng cho người đã khuất. Kinh cũng có ý nói rằng khi người sống làm phước cho người mất, phần lớn lợi ích lại thuộc về chính người làm. Đồng thời, kinh khuyên không giết hại sinh vật để cúng tế hay đãi đằng trong tang lễ, vì điều đó trái với tinh thần làm lành cho người mất.

Lịch tuần thất

Cách tính ngày bắt đầu (ngày mất là ngày thứ nhất hay ngày hôm sau) khác nhau tuỳ địa phương và tuỳ chùa. Gia đình nên hỏi trực tiếp chùa mình gửi tang lễ để thống nhất, tránh lo lắng không cần thiết.

Gia đình có thể tự tụng kinh tại nhà

Nhiều người nghĩ cầu siêu phải mời thầy mới được. Mời thầy là điều tốt nếu có điều kiện, nhưng người thân tự tụng cũng có ý nghĩa sâu: chính tâm thành và tình thương của con cháu là điều quý nhất. Một buổi tụng đơn giản mỗi tối trong 49 ngày:

1. Thắp đèn, dâng hương trên bàn thờ người mất (hoặc trước ảnh), đảnh lễ Phật trước.
2. Cả nhà ngồi yên vài hơi thở.
3. Tụng Tâm Kinh hoặc kinh A Di Đà; người không thuộc kinh thì niệm "Nam mô A Di Đà Phật".
4. Niệm Phật một lúc, khoảng một tràng hạt.
5. Hồi hướng: nêu tên, tuổi người mất, nguyện cho người được an lành, siêu thoát.
6. Nói với người mất vài lời trong tâm: cảm ơn, xin lỗi, cầu chúc.

Những ngày cúng thất có thể tụng dài hơn, thêm kinh Địa Tạng (kinh dài, nhiều nhà chia ra tụng mỗi tối một phần) hoặc kinh Vu Lan nếu người mất là cha mẹ.

Những việc nên làm trong 49 ngày

• Ăn chay: nhiều gia đình ăn chay trong 49 ngày hoặc vào các ngày thất. Đây là phong tục gắn với tinh thần giới sát, không phải điều bắt buộc với mọi người; người già yếu, trẻ nhỏ, người bệnh nên ăn uống theo sức khoẻ.
• Làm phước nhân danh người mất: góp một phần cho bếp ăn từ thiện, ấn tống kinh sách, giúp người khó khăn. Lượng nhiều ít không quan trọng.
• Giữ hoà khí: không tranh chấp tài sản, cãi vã trong nhà. Người sống bất hoà là điều mà người mất, lúc còn sống, hẳn không muốn thấy.
• Cúng chay đơn giản: cơm chay, hoa quả, nước. Mâm cúng không cần cầu kỳ.
• Chăm sóc nhau: người vừa mất cha mẹ, vợ chồng, con cái rất dễ kiệt sức. Ngủ đủ, ăn đủ cũng là cách giữ gìn cho người còn lại.

Những điều nên cân nhắc lại

• Đốt nhiều vàng mã: Phật giáo không dạy việc này; nhiều chùa đã khuyến khích bỏ hoặc giảm. Số tiền đó có thể dùng làm phước thiết thực hơn.
• Giết gà, heo làm cỗ trong các ngày thất: trái với lời khuyên của kinh Địa Tạng. Nếu phải đãi khách, có thể chọn cỗ chay.
• Chạy theo lễ lớn tốn kém vì sợ "người mất không siêu": lời Phật dạy đặt trọng tâm ở nhân quả và tâm lành, không ở quy mô lễ. Muốn làm lễ ở chùa thì hỏi trực tiếp văn phòng chùa, không qua trung gian.
• Tin những người tự xưng "nói chuyện với vong" đòi làm lễ, đòi tiền: hãy hỏi lại chùa quen hoặc người thân đáng tin trước khi quyết định.

Gửi linh ở chùa

Nhiều gia đình gửi ảnh, bài vị người mất lên chùa trong 49 ngày hoặc lâu dài để được tụng kinh cùng các buổi lễ của chùa. Mỗi chùa có quy định riêng về thời gian, cách gửi và đóng góp tuỳ tâm. Gia đình nên hỏi văn phòng chùa và xem thông báo chính thức, không nghe theo lời đồn về "giá".

Nỗi buồn sau 49 ngày

Lễ chung thất không có nghĩa là nỗi đau phải kết thúc. Mỗi người buồn theo nhịp của mình. Tụng kinh mỗi tối có thể giúp tâm lắng lại, giúp gia đình có một khoảng thời gian chung để nhớ người đã khuất. Nhưng nếu sau nhiều tuần mà một người trong nhà vẫn mất ngủ, bỏ ăn, không làm được việc thường ngày, hãy khuyên họ gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Tìm sự giúp đỡ không có gì trái với đạo.

Lời Phật dạy về vô thường không bảo người ta đừng buồn. Nó giúp nhìn thấy rằng mất mát là một phần của đời sống, và tình thương có thể tiếp tục bằng cách sống tốt, làm điều lành mà người mất từng mong cho mình.

Việc làm được ngay

Nếu gia đình đang trong 49 ngày: tối nay, mời mọi người ngồi lại mười phút trước bàn thờ, cùng niệm "Nam mô A Di Đà Phật" một trăm lẻ tám câu, rồi mỗi người nói một câu cảm ơn người đã mất. Ghi lại một việc lành người ấy từng làm, và chọn một việc tương tự để cả nhà làm thay họ trong tuần này.