Quy y Tam Bảo là phát nguyện nương tựa vào ba ngôi quý: Phật (bậc đã giác ngộ, người thầy chỉ đường), Pháp (lời dạy và con đường thực hành) và Tăng (cộng đồng những người cùng tu tập). Đây là bước chính thức để trở thành Phật tử, thường làm trong một buổi lễ ngắn ở chùa, kèm thọ năm giới và nhận pháp danh. Quy y không bắt buộc ai phải cắt tóc, bỏ nhà hay bỏ thờ cúng tổ tiên; và người chưa quy y vẫn có thể đến chùa, học Phật, tập thiền như bất kỳ ai.
Chữ "quy y" nghĩa là gì
"Quy" là trở về, "y" là nương tựa. Gốc Pali là saraṇa, nghĩa là chỗ che chở, nơi trú ẩn. Quy y vì thế không có nghĩa là "theo phe" hay "ghi danh vào hội", mà là chọn một chỗ dựa tinh thần để định hướng cách mình sống.
Ba ngôi được gọi là Tam Bảo, tức ba thứ quý. Người xưa ví như viên ngọc vì chúng hiếm gặp, khó có được và có giá trị lâu dài. Cách hiểu mỗi ngôi:
| Ngôi | Nghĩa gần | Nghĩa sâu hơn | Trong đời thường |
|---|---|---|---|
| Phật | Đức Phật Thích Ca, bậc thầy lịch sử | Khả năng giác ngộ mà ai cũng có thể phát triển | Một tấm gương để học theo, không phải vị thần ban phát |
| Pháp | Lời dạy trong kinh điển | Sự thật về khổ và con đường thoát khổ | Những điều thực hành được: giữ giới, tỉnh thức, sống tử tế |
| Tăng | Cộng đồng người xuất gia | Những người đã đi trước trên con đường | Thầy cô, bạn đạo cùng học, cùng nhắc nhau |
Từ hai thương gia đầu tiên đến lời quy y ba lần
Theo Luật tạng, những người cư sĩ đầu tiên nương tựa Đức Phật là hai thương gia, Tapussa và Bhallika, gặp Ngài không lâu sau khi thành đạo. Khi ấy chưa có tăng đoàn, nên hai ông chỉ quy y Phật và Pháp. Về sau, khi đã có những vị tỳ kheo đầu tiên, lời quy y mới đủ ba ngôi.
Câu quy y bằng tiếng Pali được các chùa Nam tông đọc đến nay, mỗi câu nhắc ba lần:
Buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi. Dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi. Saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmi.
Nghĩa là: con xin nương tựa Phật, con xin nương tựa Pháp, con xin nương tựa Tăng. Lần đọc thứ hai mở đầu bằng dutiyampi (lần thứ hai), lần thứ ba bằng tatiyampi (lần thứ ba). Việc nhắc ba lần cho thấy đây là một lời nguyện được nói ra với sự cân nhắc, không phải buột miệng.
Các chùa Bắc tông ở Việt Nam đọc bằng âm Hán Việt: "Quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng". Có bài kệ quen thuộc lấy từ kinh Hoa Nghiêm, mở đầu bằng câu "Tự quy y Phật, đương nguyện chúng sinh, thể giải đại đạo, phát vô thượng tâm", đại ý: tự mình nương về Phật, nguyện cho mọi người hiểu được đạo lớn và phát tâm hướng thượng. Chữ "tự" ở đầu rất đáng chú ý: không ai quy y thay ai được.
Quy y không phải là gì
- Không phải xuất gia. Người quy y vẫn sống ở nhà, đi làm, lập gia đình. Xuất gia là một bước khác hẳn, với giới luật riêng.
- Không phải quy y một ông thầy. Vị thầy làm lễ là người truyền giới và hướng dẫn, nhưng chỗ nương tựa là Tam Bảo. Hiểu đúng điều này giúp lòng tin không bị gắn chặt vào một cá nhân nào.
- Không bắt bỏ thờ cúng tổ tiên. Phật giáo Việt Nam từ lâu sống hài hoà với đạo hiếu và thờ cúng ông bà. Nhà Phật tử vẫn có bàn thờ gia tiên bên cạnh bàn thờ Phật.
- Không phải bùa hộ mệnh. Quy y không làm cho tai nạn tránh xa. Nó cho mình một hướng sống, còn việc an ổn đến từ việc mình sống theo hướng ấy.
- Không phải điều kiện để được đến chùa. Chùa mở cửa cho mọi người, kể cả người theo tôn giáo khác.
Có cần quy y không
Không ai bắt buộc. Có người đến chùa nhiều năm, đọc kinh, tập thiền, sống tử tế mà chưa làm lễ quy y. Có người quy y sớm để có một mốc cam kết với chính mình. Cả hai đều được tôn trọng.
Kinh Pháp Cú có mấy câu kệ nói về chỗ nương tựa: nhiều người vì sợ hãi mà tìm đến núi, rừng, cây, miếu thờ để nương tựa, nhưng đó không phải chỗ nương tựa an ổn. Ai nương về Phật, Pháp, Tăng và thấy rõ bốn sự thật về khổ, nguyên nhân, sự chấm dứt và con đường, người ấy mới có chỗ nương tựa vững vàng. Đoạn kinh này cho thấy quy y không phải là đổi một nỗi sợ lấy một lá bùa, mà là chọn hiểu biết làm chỗ dựa.
Vài câu hỏi để tự xét trước khi quy y:
- Mình muốn quy y vì hiểu và quý lời Phật dạy, hay vì người nhà giục, vì nghe nói quy y sẽ gặp may?
- Mình có sẵn lòng giữ ít nhất một vài trong năm giới không?
- Mình có muốn tìm một ngôi chùa, một nhóm bạn đạo để học cùng không?
Nếu câu trả lời đầu nghiêng về hiểu biết, đó là lúc thích hợp.
Lễ quy y diễn ra thế nào
Mỗi chùa, mỗi truyền thống có nghi thức riêng, nhưng ở nhiều chùa Bắc tông Việt Nam, một buổi lễ quy y thường có những phần sau:
- Đăng ký trước: hỏi văn phòng chùa lịch truyền giới, thường gộp nhiều người một buổi. Chùa có thể hỏi họ tên, năm sinh để làm điệp quy y, tức giấy chứng nhận.
- Sám hối: người quy y cùng tụng kinh, sám hối những lỗi lầm đã qua, coi như dọn lòng trước khi nhận giới.
- Truyền tam quy: vị thầy đọc lời quy y, người quy y đọc theo.
- Truyền ngũ giới: vị thầy đọc từng giới, hỏi có giữ được không, người quy y đáp "giữ được" với những giới mình nguyện giữ.
- Nhận pháp danh: mỗi người được đặt một tên theo đạo, thường hai chữ Hán Việt có ý nghĩa tốt, ghi trên điệp quy y.
Trang phục nên kín đáo, gọn gàng; nhiều chùa mời người quy y mặc áo tràng (áo dài màu lam hoặc nâu). Không cần chuẩn bị lễ vật cầu kỳ. Nếu muốn cúng dường, đó là tuỳ tâm; không có khoản bắt buộc nào. Các chùa Nam tông và Khất sĩ có nghi thức riêng, nên hỏi trực tiếp nơi mình định quy y.
Sau khi quy y, sống thế nào
Quy y là bắt đầu, không phải kết thúc. Mấy việc giúp lời nguyện có ý nghĩa:
- Nhớ Phật bằng cách mỗi ngày dành vài phút trước bàn thờ Phật hoặc chỉ ngồi yên, nhớ đến đức tính của Phật: tỉnh thức, từ bi, hiểu biết.
- Học Pháp bằng cách đọc chậm một đoạn kinh mỗi tuần, hoặc nghe giảng từ nguồn đáng tin.
- Gần Tăng bằng cách đến chùa định kỳ, tham gia một khoá tu, giữ liên lạc với bạn đạo.
- Giữ giới mình đã nguyện, và khi lỡ phạm thì thật lòng sám hối, làm lại.
Một gợi ý làm được ngay, dù đã quy y hay chưa: sáng mai trước khi cầm điện thoại, chắp tay thầm đọc ba câu "con nương tựa Phật, con nương tựa Pháp, con nương tựa Tăng". Không cần nghi lễ gì, chỉ là nhắc mình hôm nay muốn sống theo hướng nào.
Câu hỏi thường gặp
Quy y Tam Bảo là gì?
Quy y Tam Bảo là phát nguyện nương tựa vào Phật, Pháp và Tăng. Đây là bước chính thức để trở thành Phật tử, thường kèm thọ năm giới và nhận pháp danh trong một buổi lễ ở chùa.
Quy y có phải đi tu không?
Không. Người quy y vẫn sống đời tại gia, đi làm, lập gia đình bình thường. Xuất gia là bước khác, với giới luật riêng của người tu.
Quy y rồi có được thờ cúng tổ tiên không?
Có. Phật giáo Việt Nam sống hài hoà với đạo hiếu và thờ cúng ông bà từ lâu đời. Nhà Phật tử thường có cả bàn thờ Phật và bàn thờ gia tiên.
Pháp danh là gì?
Pháp danh là tên theo đạo do vị thầy truyền giới đặt khi quy y, thường là hai chữ Hán Việt mang ý nghĩa tốt, ghi trên điệp quy y. Pháp danh nhắc người Phật tử về lời nguyện của mình.
Muốn quy y thì làm thế nào?
Hỏi văn phòng một ngôi chùa gần nhà về lịch truyền tam quy ngũ giới và thủ tục đăng ký. Chuẩn bị trang phục kín đáo, tìm hiểu trước ý nghĩa Tam Bảo và năm giới; không có lễ vật hay khoản đóng góp bắt buộc.
