Bàn thờ Phật trong nhà: đặt ở đâu, thờ gì và giữ sạch thế nào

Bàn thờ Phật trong nhà nên đặt ở nơi sạch sẽ, yên tĩnh, ngang tầm hoặc cao hơn tầm mắt, tránh chỗ ồn ào, ẩm thấp, đối diện nhà vệ sinh hay ngay cạnh giường ngủ. Chỉ cần một tượng hoặc một ảnh Phật, kèm nước sạch, hoa, đèn và hương nếu muốn; không cần nhiều tượng hay đồ thờ đắt tiền. Giữ bàn thờ sạch, đồ cúng tươi và an toàn cháy nổ quan trọng hơn mọi chuyện bày biện.

Bàn thờ Phật để làm gì

Trong nhà người Việt thường có bàn thờ gia tiên. Bàn thờ Phật mang ý nghĩa khác: không phải nơi "xin" mà là nơi nhắc mình nhớ đến những phẩm chất của Phật như trí tuệ, từ bi, sự tỉnh thức. Mỗi lần nhìn tượng Phật, người ta tự hỏi hôm nay mình đã sống thế nào. Bàn thờ cũng là chỗ cố định để tụng kinh, ngồi thiền, nên giúp hình thành thói quen.

Hiểu vậy thì sẽ thấy: một kệ nhỏ trong căn hộ thuê cũng trang nghiêm không kém một gian thờ lớn, miễn là được giữ sạch và được dùng thật.

Đặt bàn thờ ở đâu

Kinh điển không quy định hướng đặt bàn thờ. Chuyện chọn hướng thường thuộc về phong thuỷ, không thuộc giáo lý. Ở đây chỉ nói những nguyên tắc thực tế, dựa trên sự tôn kính và tiện tu tập:

• Chỗ sạch, thoáng, ít người qua lại: phòng khách yên, phòng riêng để thờ, hoặc một góc ít ồn.
• Đủ cao: khi đứng hoặc ngồi tụng, tượng Phật ngang tầm hoặc cao hơn tầm mắt một chút.
• Tránh đặt dưới gầm cầu thang, sát nhà vệ sinh hay đối diện cửa nhà vệ sinh, trên nóc tủ lạnh, gần bếp nhiều khói dầu mỡ.
• Phòng ngủ: nhiều người tránh đặt bàn Phật trong phòng ngủ vì không trang nghiêm. Nhà quá chật thì đặt ở vị trí cao, có rèm hoặc cửa tủ khép lại khi không tụng.
• Có chỗ đứng hoặc ngồi phía trước: ít nhất đủ trải một tấm toạ cụ hay đặt một chiếc ghế.

Nhà có cả bàn thờ gia tiên

Nhiều nhà thờ Phật và gia tiên trong cùng một gian. Cách bố trí phổ biến là Phật ở vị trí cao nhất hoặc chính giữa phía trên, gia tiên ở thấp hơn hoặc ở bàn riêng bên cạnh. Lý do: Phật là bậc thầy mà cả gia đình, kể cả ông bà, cùng hướng về. Khi cúng giỗ có đồ mặn, đặt mâm cỗ ở bàn gia tiên, không đặt lên bàn Phật.

Thờ gì trên bàn Phật

Tượng hay ảnh

Một tượng hoặc một ảnh là đủ. Các lựa chọn thường gặp ở Việt Nam:

Kích thước tượng nên cân với không gian: tượng quá lớn trong phòng nhỏ dễ gây cảm giác ngột ngạt. Chất liệu gỗ, đá, gốm, đồng hay composite đều được; tượng cần có nét mặt hiền hoà, cân đối. Khi mua, nên chọn nơi bán đồ thờ uy tín hoặc thỉnh qua chùa, tránh tượng có hình dạng lạ, pha trộn biểu tượng ngoài Phật giáo.

Đồ cúng cơ bản

• Nước sạch: một chén nước trong, thay mỗi ngày. Đây là phần cúng đơn giản và có ý nghĩa nhất, tượng trưng cho tâm trong sạch.
• Hoa tươi: một bình nhỏ. Chọn hoa ít phấn, ít mùi gắt. Hoa héo thì thay ngay.
• Đèn: đèn điện an toàn hơn đèn dầu, nến. Ánh sáng tượng trưng cho trí tuệ.
• Hương: tuỳ chọn. Ở chung cư kín, có trẻ nhỏ, người bệnh hô hấp, có thể không đốt hương hoặc chỉ đốt một nén khi tụng.
• Trái cây: vài quả tươi vào ngày rằm, mùng Một. Không cần mâm cao cỗ đầy.

Không nên đặt lên bàn Phật

• Đồ mặn: thịt, cá, rượu bia.
• Tiền thật, vàng mã, giấy tờ, chìa khoá, đồ dùng cá nhân.
• Tượng, vật phẩm "chiêu tài" không thuộc Phật giáo: nên thờ ở chỗ khác nếu gia đình có.
• Quá nhiều tượng, ảnh chồng chất: rối mắt, khó giữ sạch.

An vị Phật: tự làm hay mời thầy

"An vị" là đặt tượng Phật vào chỗ thờ một cách trang nghiêm. Nhiều gia đình mời quý thầy về làm lễ an vị, tụng kinh, sái tịnh (rảy nước). Cũng có gia đình tự làm đơn giản: lau sạch bàn thờ, rửa tay, đặt tượng, dâng nước, hoa, đèn, cả nhà đảnh lễ ba lần và tụng một thời Tâm Kinh. Cả hai cách đều được. Nếu muốn mời thầy, hỏi trực tiếp văn phòng chùa quen để biết cách sắp xếp.

Giữ sạch bàn thờ thế nào

1. Hằng ngày: thay nước, kiểm hoa, tắt đèn hương trước khi ra khỏi nhà hoặc đi ngủ.
2. Hằng tuần: lau mặt bàn bằng khăn riêng, chỉ dùng cho bàn thờ. Gom bớt chân hương.
3. Trước rằm, mùng Một: lau tượng nhẹ bằng khăn mềm khô hoặc hơi ẩm; tượng gỗ, đồng không dùng hoá chất tẩy mạnh.
4. Cuối năm: nhiều gia đình dọn bàn thờ kỹ, rút chân hương. Dọn với tâm thanh thản, không cần kiêng giờ.

Lau tượng thì rửa tay sạch, lau từ trên xuống, nhẹ nhàng. Tượng nặng hoặc lớn thì hai người cùng làm, tránh rơi vỡ.

Tượng cũ, sứt, vỡ thì sao

Không vứt vào thùng rác. Có thể mang lên chùa nhờ quý thầy xử lý theo cách của chùa. Ảnh Phật cũ, kinh sách rách cũng vậy. Hỏi trước văn phòng chùa vì mỗi chùa có cách làm riêng.

An toàn là phần của sự tôn kính

Không ít vụ cháy nhà bắt đầu từ hương, nến, đèn dầu trên bàn thờ. Vài nguyên tắc đơn giản:

• Bát hương cách rèm, giấy, hoa khô một khoảng an toàn.
• Không để hương, nến cháy khi không có ai ở nhà.
• Đèn điện dùng loại có chất lượng rõ ràng, ổ cắm không quá tải.
• Nhà có trẻ nhỏ: đặt bàn thờ ngoài tầm với, không dùng nến.

Bàn thờ cho người ở thuê, nhà nhỏ

Một tấm kệ gỗ treo tường, một tượng nhỏ hoặc khung ảnh, một chén nước, một lọ hoa nhỏ là đủ. Đặt kệ ở góc tường không có cửa sổ phía sau để tượng không bị ngược sáng. Khi chuyển nhà, gói tượng bằng vải sạch, mang theo tay, không để chung với đồ đạc nặng. Tới nhà mới, đặt lại, dâng nước và đảnh lễ là đủ.

Việc làm được ngay

Chiều nay, nhìn lại bàn thờ trong nhà: bỏ ra mọi thứ không thuộc về bàn Phật (giấy tờ, chìa khoá, đồ lặt vặt), thay nước sạch, kiểm khoảng cách giữa bát hương và rèm. Nếu chưa có bàn thờ, chọn một kệ cao trong góc yên tĩnh, đặt một chén nước và một khung ảnh Phật. Từ mai, mỗi sáng thay nước và chắp tay một lần trước khi ra khỏi nhà.